انقلاب اسلامی

.  
  • بزرگترین زندان دنیا
  • منافقین روی تاریخ را سیاه کردند
  • نقشه دشمن
  • رشد قارچی
  • کلیپ 3حاجت از امام  رضا
  • اگر برجام را پاره کنند!
  • بزرگترین زندان دنیا
  • منافقین روی تاریخ را سیاه کردند
  • کلام امام
  • چرخه ربا
  • زخم های سودان
  • کلیپ همسفران اهل سنت
روزشمار قیام تاریخی مسجد گوهرشاد ابهام در تعداد شهدای قیام پاسخی به ابهامات در زمینه تعداد شهدای قیام مسجد گوهرشاد نوشتاری از:رضا توسی
این امر بیش از هرچیز ناشی از نوع برخورد ماموران دولتی دخیل در این حادثه با مجروحان و جانباختگان حادثه است زیرا آنان از یک سو برای پاک کردن هرچه سریع‌تر صورت مسئله اقدام به حمل اجساد و مجروحان توسط کامیون‌های ارتشی و سپس دفن آنان در گوری دسته جمعی کردند و از دیگر سو با ایجاد جو خفقان شدید، در شهر و سپس کل کشور سخن گفتن درباره واقعه مسجد گوهرشاد را به مثابه جرمی بزرگ در نزد مردم جلوه دادند تا افراد خانواده قربانیان این واقعه دهشتناک برای حفظ جان خود وسایر نزدیکان شان از هرگونه سخن گفتنی درباره وابستگان قربانی شده خود در جریان این قیام خودداری کنند. این سانسور تا پایان دوران حکومت پهلوی‌ها بر ایران نیز ادامه داشت و پس از آن نیز به دلیل گذشت سال‌های بسیار از حادثه کمتر کسی از اهالی مشهد و خراسان به خاطر داشت که آیا فردی از خانواده او در جریان این قیام به شهادت رسیده است یا نه؟ البته با تمام این تفاسیر با نیم نگاهی به گزارش‌های رسمی و غیر رسمی ارائه شده از سوی عوامل دخیل در این جماعت و برخی شاهدان عینی می‌توان تا اندازه‌ای به عمق این جنایت بزرگ پی برد.
روایت نظمیه
سرهنگ‌ بیات‌ رئیس‌ نظمیه‌ وقت‌ خراسان‌ در تنها اظهار نظر رسمی خود پس از وقوع این قتل‌عام آمار کشته‌شدگان‌ را بیست‌ نفر ذکر می‌کند ولی‌ محمدرفیع‌ نوایی‌ که‌ بعد از غائله‌ مسجد جهت‌ رسیدگی‌ به‌ حادثه‌ با عنوان‌ رئیس‌ نظمیه‌ شرق‌ عازم‌ خراسان‌ شد، در گزارشی‌ که‌ از حادثه‌ فوق‌ به‌ مرکز مخابره‌ می‌نماید، با تاکید بر این‌که‌ «عده‌ای‌ مقتول‌ و جمعی‌ مجروح‌ شدند» قید می‌کند که‌ «چون‌ عده‌ مقتولان‌ را در مسجد، نظامیان‌ جمع‌آوری‌ کردند در نظمیه‌ مدرکی‌ برای‌ تعیین‌ مقتولان‌ موجود نیست». البه او‌ در دادگاهی‌ که‌ بعد از شهریور ۱۳۲۰ که‌ جهت‌ محاکمه‌ وی‌ تشکیل‌ شد در این‌ باره‌ می‌گوید: «طوری‌ که‌ به‌ من‌ صورت‌ داده‌ شده‌ بود، هفتصد نفر در مسجد کشته‌ شده‌ بودند.»

روایت فرمانده لشگر
ایرج‌ مطبوعی‌ دیگر مقام‌ دولتی‌ است‌ که‌ در زمینه‌ تعداد مقتولان‌ اظهارنظر کرده‌ است.او در دادگاهی‌ که‌ سال‌ ۱۳۵۸شمسی یعنی بعد از پیروزی‌ انقلاب‌ اسلامی‌ برای محاکمه وی به دلیل دخالت در واقعه مسجد گوهرشاد برگزار شد، تعداد مقتولان‌ این حادثه‌ را حدود بیست‌ الی‌ بیست‌‌ودو نفر و تعداد مجروحان‌ را چهل‌ تا پنجاه‌ نفر قید کرد.گفتنی است مطبوعی در پایان این دادگاه به اعدام محکوم شد تا پس از اسدی نائب‌التولیه دومین اعدامی فاجعه مسجد گوهرشاد لقب گیرد.
روایت نماینده پهلوی اول در آستان قدس
سیدمحمدعلی‌ شوشتری، نماینده‌ رضاشاه‌ در آستانه‌ دیگر فردی است که در خاطرات خود ،آماری از تعداد قربانیان واقعه مسجد گوهرشاد را ثبت کرده است. وی که براساس همین خاطرات نه تنها از ابتدا مخالف کشتار مردم‌ بوده بلکه به‌ همان‌ میزان‌ هم‌ با تحصن مردم در مسجد مخالفت داشته در شب‌ حادثه‌ در کلانتری‌ خیابان‌ تهران‌ منتهی‌ به‌ صحن‌ مطهر یعنی‌ مقر فرماندهان‌ نظامی‌ شرکت کننده در این فاجعه حاضر بوده است.شوشتری آنگونه که نوشته به همین دلیل از نزدیک شاهد کشتار مردم‌ نبوده اما روایت سه شاهد عینی را که‌ هر یک‌ جداگانه، تعداد مقتولان‌ را به‌ او اعلام کردند، ارائه می‌دهد. یکی‌ از سه شاهد،‌ میرعماد طاهری‌، فرهنگی خوشنام وقت مشهد است که به دلیل قرار گرفتن منزلش در مقابل مسجد گوهرشاد از نزدیک شاهد نحوه حمله نظامیان به این مکان و سپس انتقال اجساد بوده است. دیدن این صحنه ها به قدری در روحیه این مرد اهل فرهنگ اثر گذاشته که مشهد را بعد از آن‌ ترک‌ می کند و البته قبل از خروج از شهر به دیدار دوست قدیم خود شوشتری‌ رفته و وقایع آن شب را تشریح می کند. شوشتری در خاطرات خود درباره این هم‌کلامی آورده است:«وی‌ با حالتی‌ عجیب‌ و افسردگی‌ مخصوص‌ برای‌ تودیع‌ و خداحافظی‌ آمد به‌ منزل، بنده‌ پرسیدم‌ چرا در مورد مراجعت‌ عجله‌ دارید، اظهار نمود: خدا شاهد است‌ دیگر نمی‌توانم‌ یعنی‌ حال‌ ندارم‌ در مشهد بمانم‌ با مناظری‌ که‌ به‌ رأی‌العین‌ مشاهده‌ کردم. پرسیدم‌ مگر از منزل‌ شما مسجد شاه‌ دیده‌ می‌شد؟ اظهار نمود خیر ولی‌ پس‌ از خاتمه‌ دعوا بیرون‌ آمدم‌ و از بالای‌ خانه‌ آن‌ وضعیت‌ رقت‌بار را تماشا می‌کردم، بلافاصله‌ تعدادی‌ کامیون‌ و اتومبیل‌ آمده‌ کشته‌ها را در آنها ریخته‌ به‌ بیرون‌ از شهر، کشته‌ها را حمل‌ کردند.»
البته شاهد دوم شوشتری برخلاف نفر نخست آماری از کشتگان نیز ارائه می‌دهد. این فرد دیگر عباس‌ نام داشته که به گفته نماینده پهلوی اول در آستان قدس، راننده شاهزاده‌ سردارساعد بوده است.عباس که گویا یکی‌ از رانندگان‌ کامیون‌های‌ حامل‌ جنازه‌ها نیز بوده،در این باره به شوشتری گفته است: «آنچه‌ کشته‌ بود ما حمل‌ کردیم‌. بردیم‌ زیر باغ‌ خونی‌ مقابل‌ اراضی‌ معجونی‌ و عسگر بالغ‌ بر یکهزار و ششصد و هفتاد نفر بود.»
سرانجام اینکه کربلایی‌ تقی،‌ تحصیلدار مالیات‌ بردرآمد مامور در دروازه‌ تهران‌ شاهد سومی است که محمدعلی‌ شوشتری در خاطرات او نقل قول او درباره آمار کشته های فاجعه مسجد گوهرشاد را منتشر می‌کند. کربلایی‌ تقی،‌نقل‌ کرده‌ است:«از عده‌ مقتولان‌ مستحضر نشدم‌ ولی‌ کامیون‌ها و اتومبیل‌هایی‌ که‌ جنازه‌ها را حمل‌ می‌کردند، شمردم‌. یادداشت‌ کردم‌ تعداد پنجاه ‌و شش‌ کامیون‌ بود که‌ در اغلب‌ این‌ کامیون‌ها،صدای‌ ناله‌های‌ زخمی‌ها هم‌ شنیده‌ می‌شد که‌ التماس‌ می‌نمودند برای‌ رضای‌ خدا ما زنده‌ایم.»
روایت یک پاسبان
پاسبان‌ بازنشسته‌ حسینعلی‌ ذوالفقاری‌ گلمکانی، دیگر فردی است که اظهارنظری از او درباره شمار کشتگان فاجعه حمله به مسجد گوهرشاد موجود است . او که‌ هر چند در شب‌ حادثه‌ در محل حاضر بوده اما به گفته خود معدود نظامیانی‌ بوده که‌ زیر نظر قادری‌ فرمانده‌ عملیات‌ خدمت‌ نمی‌کرده و درنتیجه دستش بهع خون مردم آلوده نشده است.وی‌ در مورد آمار مقتولان‌ گفته است: «آن‌ شب‌ حدود دو سه‌ هزار نفر را کشتند بردند بیرون‌ دروازه‌ پایین‌ خیابان‌ در قبرستان‌ که‌ الان‌ درخت‌ کاشته‌اند خندق‌ کندند هرکس‌ که‌ کشته‌ می‌شد مثل‌ جوال‌ گندم‌ همه‌ را می‌ریختند توی‌ ماشین‌ می‌بردند و می‌ریختند توی‌ آن‌ خندق‌ و خاک‌ روی‌ آنها می‌ریختند البته‌ از پاسبانها و نظامی‌ها هم‌ کشته‌ شده‌ بود که‌ بروز داده‌ نمی‌شد!»
نتیجه
با توجه به روایت ذکر شده در بالا می‌توان تیجه گرفت که مقتولان‌ این‌ حادثه‌ نمی‌تواند کمتر از هزار نفر باشد ضمن‌‌آنکه‌ نمی‌توان‌ تعداد آنان‌ را از دو هزار نفر بالاتر برد. با این وجود این اعداد تمامی حدس و گمان است زیرا آنان که در این باره نوشته‌اند یا قصد سرپوش گذاشتن برروی واقعیت را داشته و درنتیجه آمار را کمتر عنوان کرده‌اند و یا قصد بزرگ‌نمایی داشته و آمار را بیشتر جلوه داده‌اند. البته گروه سومی نیز وجود دارند که تقریبا نقش ناظر بی‌طرف را داشته‌اند اما آنان نیز به دلیل عدم دسترسی کامل به اطلاعات و یا حب و بغض شخصی آمار درستی ارائه نداده‌اند.


*پژوهشگر تاریخ
منابع:
1_ تاریخ معاصر مشهد،ج اول، دکتر یوسف متولی حقیقی، 1392، مرکز پژوهش های شورای اسلامی شهرمشهد.
2_ واقعه مشهد، جعفر درانی (بهار و تابستان 1382)، فصل نامه یاد، شماره های70-67، سال 18.
3_ قیام گوهرشاد، سینا واحد، تهران، وزارت ارشاد.
4_ خاطرات سیاسی بهلول، ترجمۀ علی اصغر کیمیایی ، قم،مؤسسه صاحب‌الزمان، ۱۳۸۰.
5_ قیام مسجد گوهرشاد به روایت اسناد و خاطرات، تدوین داود قاسمپور، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۶.
6_ خاطرات محمدعلی شوشتری، محمدعلی شوشتری، به اهتمام غلامحسین میرزا صالح، تهران، کویر، ۱۳۷۹.
7_ تغییر لباس و کشف حجاب به روایت اسناد، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، چاپ اول،۱۳۷۸.
8_ ــ واقعه خراسان، مسعود کوهستانی‌نژاد، تهران، حوزه هنری، ۱۳۷۵.
کلمات کليدي
تعداد کشته های قیام گوهرشاد, ابهامات گوهرشاد, قیام مسجد گوهرشاد

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
انیمیشن قیام مسجد گوهرشاد
کتاب قیام گوهرشاد
  • 1395/4/20 يكشنبه کتاب قیام گوهرشاد
    روز اول در مشهد شهرت یافت که آقای بهلول در مسجد منبر رفته و راجع به بی حجابی که دولت میخواهد ایجاد کند صحبت کرده و او را گرفته اند، در کشیک خانه ی صحن بزرگ زندانی شده...
    انقلاب
بازداشت علمای مبارز به روایت آیت الله شیرازی (2)
بازداشت علمای مبارز به روایت آیت الله شیرازی (1)
بهلول ،زبان تیز قیام گوهرشاد