خدمات

سایت فرهنـگی تبلیـغی حـرم مطهـر رضـوی

ارسال به دوستان
 
ارسال به دوستان
  • ارسال به دوستان
  • اضافه كردن به ليست دلخواه مرورگر
  • تعیین صفحه پیش فرض مرورگر
  • چاپ
  • آر.اس.اس
  • آمار بازدید
    تعداد بازدید از سایت: 188351409
    تعداد بازدید این صفحه: 891137
    در امروز: 59865

نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
×
سه شنبه 23/9/1395
 

  کاشی های هفت رنگ حرم مطهر امام رضا (علیه السلام)

ارزش و اعتبار معماری ایران، تا حدود زیادی به تزیین های آن بستگی دارد. یکی از مهم ترین عناصر تزیین در معماری، کاشی است. استفاده از کاشی هفت رنگ در اواخر دوره ی تیموری و اوایل دوره ی صفویه، جایگزین کاشی معرق گردید.از کارهای ماندگار کاشی هفت رنگ در دوره ی قاجاریه، می توان به کاشی های هفت رنگ صحن آزادی حرم امام رضا(ع) و مدرسه ی سپهسالار اشاره نمود. طرح اسلیمی از جمله طرح های متنوع کاشی هفت رنگ است که امکان هماهنگ ساختن با معماری اسلامی را به میزان زیادی فراهم می آورد.  
ارزش و اعتبار معماری ایران، تا حدود زیادی به تزیین های آن بستگی دارد. یکی از مهم ترین عناصر تزیین در معماری، کاشی است. قبل از رواج هنر کاشی کاری که تقریباً از اوایل دوره ی سلجوقیان شروع می شود، معماران و استادکاران برای تزیین بنا از آجرکاری با لعاب و گچ بری استفاده می کردند. ادامه ی شیوه ی هنر آجرکاری، منجر به پدید آمدن هنر کاشی کاری گردید.
مهم ترین عناصر تشکیل دهنده ی کاشی عبارت است از: 1ـ خشت کاشی  2ـ لعاب کاشی. خشت کاشی نیز دو نوع است: 1ـ خشت گِلی  2ـ خشت جسمی. خشت گِلی، بیشتر  برای کاشی های هفت رنگ و زیررنگی کاربرد دارد که ترکیبی از گِل رُس، گِل سرشور و مقداری خاکستر است؛ ولی خشت کاشی جسمی که بیشتر در کاشی های معرق کاربرد دارد، ترکیبی از پودر سنگ چخماق، شیشه و گِل سرشور می باشد.
لعاب کاشی که سطحی شیشه ای مانند است، از ترکیب فلز سرب، قلع، سنگ چخماق، بلور شیشه و جوهر و اکسید فلزهای مختلف است. رنگ های اصلی لعاب مورد استفاده در کاشی های هفت رنگ، شامل سفید، مشکی، زرد، حنایی، آبی لاجوردی، فیروزه ای و قرمز می باشد و برای ساختن رنگ های دیگر، از ترکیب این چند رنگ اصلی استفاده می شود.
استفاده از کاشی هفت رنگ در اواخر دوره ی تیموری و اوایل دوره ی صفویه، جایگزین کاشی معرق گردید. تحول و رواج کاشی هفت رنگ را تا حدودی می توان ناشی از دلایل اقتصادی و سیاسی دانست. با توجه به اهمیت معماری و احداث روزافزون بناهای گوناگون مذهبی و غیر مذهبی در دوره ی صفویه، معماران و هنرمندان بر آن شدند در تزیین بناهای گوناگون، از شیوه ی تزیین کاشی هفت رنگ بهره گیرند. با استفاده از این شیوه، هنرمندان و معماران قادر بودند:
1)       از نظر اقتصادی، کاشی مورد نظر را با هزینه ی کمتری تولید نمایند.
2)       از نظر ساخت، نسبت به سایر کاشی ها زمان کمتری برای ساخت آن صرف می شد.
3)       میزان هنرنمایی برای استادان و هنرمندان کاشی کاری به نحوی فراهم شد که توانستند از محدودیت اشکال هندسی رهایی یافته و مناظر مختلف را روی خشت های کاشی هفت رنگ به وجود آورند.
طرح اسلیمی از جمله طرح های متنوع کاشی هفت رنگ است که هنرمندان دوره ی صفویه به آن توجه فراوانی داشته اند. این شیوه، امکان هماهنگ ساختن با معماری اسلامی را به میزان زیادی فراهم می آورد. از دیگر طرح های مورد استفاده در کاشی هفت رنگ، طرح های گیاهی (گل و بوته)، انسانی، حیوانی، ختایی و تلفیقی از این طرح هاست. کاربرد کاشی هفت رنگ که از اواخر دوره ی تیموری شروع شده بود، در دوره ی صفویه به اوج خود رسید؛ ولی بعد از دوره ی صفویه تا دوره ی قاجاریه، رو به نزول گذاشت و در دوره ی متأخر، این شیوه ـ چه از نظر ساخت و چه از نظر کاربرد تکنیک رنگ و لعاب ـ جز چند مورد استثنایی، به شدت سیر نزولی را پیموده است.
از کارهای ماندگار کاشی هفت رنگ در دوره ی قاجاریه، می توان به کاشی های هفت رنگ صحن آزادی حرم امام رضا(ع) و مدرسه ی سپهسالار (مدرسه ی شهید مطهری) اشاره نمود.
حرم مطهر امام رضا(ع)، همچون موزه ای بزرگ، انواع تزیین های معماری را در خود جای داده است؛ از جمله، نفیس ترین کاشی ها که سازندگان آن هنرمندانه و با خلوص نیت، ماحصل زحماتشان را تقدیم آستان ملکوتی حضرتش نموده اند. همگام با اجرای طرح توسعه ی حریم حرم مطهر، مقادیری از کاشی ها از محل نصب اولیه جدا گشته و در اماکن متبرکه به طور پراکنده پخش شده بود.
در راستای گردآوری آثار ارزشمند بیش از هزار قطعه کاشی هفت رنگ متعلق به دوره ی قاجار تا دوره ی معاصر که در حرم امام هشتم(ع) نصب شده بوده، پس از انتقال از کارگاه ها، انبارها، پشت بام ها و سایر اماکن به مخزن کاشی، مورد شناسایی قرار گرفته و مستندسازی شده و سپس در جعبه های مخصوصی که به همین منظور تهیه گردیده، ساماندهی شده اند.
 
«کاشی های هفت رنگ» سامان یافته در مخزن اداره ی پژوهش و معرفی آثار
کاشی های موجود در مخزن که از نقاط مختلف اماکن متبرکه گردآوری شده است، پس از پاک کردن، شناسایی، تفکیک و شماره گذاری گردیده و فهرست مشخصات آن ها تهیه شده است. پس از آن، عکس برداری و مستندسازی شده، آنگاه داخل جعبه های پلاستیکی که برای طبقه بندی آن ها تهیه شده،  قرار گرفته و بر روی هر جعبه، برچسبی حاوی مشخصات کلی آثار موجود در آن نصب شده است. 
بیشتر این کاشی ها قبلاً در ایوان شرقی صحن آزادی نصب بوده و اینک «هفت رنگی های جدید» جایگزین آن شده است. برخی از کاشی ها دارای لعاب مرغوب بوده و کیفیت پخت آن ها در خور تحسین است؛ اما در این بین، تعداد محدودی "کاشی وازد" (کاشی هایی که از نظر لعاب و پخت، نامطلوب بوده، کیفیت پایینی دارند و معمولاً بدون استفاده و کاربرد، معدوم می گردند) نیز وجود دارد که اقدامات کارشناسی بر روی همه ی آن ها انجام گرفته و مورد شناسایی قرار گرفته اند. نقوش کاشی ها از نوع اسلیمی و گیاهی، گل و بوته، انسانی، حیوانی، مناظر و بعضاً هندسی می باشد و رنگ های به کار رفته در آن ها، متنوع بوده و رنگ های غالب عبارت اند از: فیروزه ای، لاجوردی، سفید، سیاه، سبز، زرد و قرمز که دو رنگ آخر در کاشی های دوره ی قاجار به وفور دیده می شود.
 
چند نمونه از کاشی ها:
کاشی های ساماندهی شده در جعبه ی شماره یک
هر قطعه کاشی، مربعی به ضلع 20 سانتی متر با ضخامت 5/1 تا 2 سانتی متر می باشد. این کاشی ها در جبهه ی شرقی صحن آزادی و بر روی "اسپرها" و "پشت بغل های" ایوان ورودی خیابان نواب صفوی نصب شده بود که به علت پریدگی لعاب کاشی ها و همچنین از بین رفتن رنگ آن ها به خاطر نور شدید خورشید و عیوب دیگر، تعویض شده و کاشی های جدید، جایگزین آن ها گشته است.

نمونه ای از کاشی های هفت رنگ ساماندهی شده در جعبه ی شماره یک
زمینه ی کاشی ها به رنگ آبی لاجورد بوده، دارای بندهای فیروزه ای رنگ و نقوش اسلیمی، گیاهی، و گل و بوته به طرزی ماهرانه است. کیفیت لعاب کاشی ها، مطلوب بوده و رنگ های لاجوردی، فیروزه ای، مشکی، سفید، سبز، گل بهی و زرد در آن ها به کار رفته است.
کاشی های ساماندهی شده در جعبه ی شماره 3
‌‌هر قطعه کاشی، مربعی به ضلع 5/16 سانتی متر است. لعاب این کاشی ها کیفیت نازلی دارد و سطح کاشی، خشن و ناصاف است. اُفت کیفیت در لعاب این کاشی ها، ناشی از عدم پخت مطلوب است و کاشی پز، کاشی را زودتر از موعد از کوره خارج نموده است.
 
کاشی های ساماندهی شده در جعبه ی شماره 69
کاشی های جعبه ی شماره 69 ، از نوع کاشی های هفت رنگ در ابعاد بزرگ است و هر کاشی، مربعی به ضلع 23 سانتی متر می باشد. کاشی ها دارای نقوش تزیینی گیاهی و اسلیمی در زمینه ی زردرنگ بوده و از آن ها به عنوان "حاشیه ی قاب" استفاده می شده است.
این کاشی ها از نظر طرح، دارای زیبایی است؛ ولی از لحاظ لعاب و پخت، کیفیت چندان مرغوبی ندارد و برخی از آن ها دچار شکستگی و نقصان است.

 تصاویر از کاشی های موجود در جعبه ها:





 




منبع:
برگرفته از مجله دانشورز؛ ماهنامه فرهنگی اطلاع رسانی سازمان کتابخانه ها،موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی
  
کلید واژه ها:
کاشی های هفت رنگ حرم مطهر امام رضا , کاشی های حرم امام رضا , صحن آزادی حرم امام رضا , کاشی های هفت رنگ , کاربرد کاشی هفت رنگ , صحن آزادی , کاشی کاری دوره قاجار , هنر کاشی کاری  
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
آیا میدانید در حرم امام رضا (ع) خیاط خانه وجود دارد؟
استاد کاظم مدیر شانه چی
حال خوب عرفه
  • 1396/6/9 پنجشنبه حال خوب عرفه
    خدایا خوب نشانم دادی اینجا کسانی هستند که بی محابا از هر انسانی و مقامی، با ترس از تو و با امید به تو قدم برمی دارند و برای رضایت تو تلاش می ‌کنند
عباس آفرنده، معمار و طراح گنبد مسجد گوهرشاد
دخیل پنجره فولاد
  • 1396/5/23 دوشنبه دخیل پنجره فولاد
    اشک دیدم رو تار کرده بود و دوستم که بغضش ترکیده بود، روی دو زانو مقابل پنجره فولاد، می گفت: آقاجان! من گدای خوبی نبودم
    گزارش توصیفی
نظرات
ارتباط با ما
نشانی:مشهد مقدس حرم مطهر امام رضا علیه السلام صحن جامع رضوی ایوان غربی
تلفن:32214421
فکس:32212008
ایمیل:Razavi.aqr.ir
 
 
  • صفحه اصلی
  • درباره ما
  • سایت های مرتبط