• درباره ما
    معرفی معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی
    معرفی معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی

    رضوان علم ، منظومه ای زیباشناسانه در تماشای انسان اشرف در آینه تمام نمای هستی است برای میل به بینهایت مطلق همراه با کملین و پیوستگان تا حقیقت مسجود بودن را در قوسین خلقت در بازگشت از هبوط به نظاره بنشیند . همراه با رضوان نظاره گر باشیم .

     
    ×
  • تماس با ما
    شما می توانید با پر کردن فرم زیر، ما را از نظرات خود در مسیر بهبود کیفیت این وب سایت مطلع سازید:

    فرم ارتباط با ما
    * نام و نام خانوادگي
    * پست الكترونيك
    * نظر
     
    امتیاز دهی
     
     

    ×
راهنما
بازگشت به خانه

درگاه خدمات فرهنگی تبلیغی حرم مطهر امام رضا علیه السلام | رضوان علم


  • فرم ثبت اطلاعات
    * نام و نام خانوادگی * شماره موبایل
    * نام استان * ایمیل
    نام شهرستان نام شهر در خارج از كشور
    تاريخ ثبت
     
    امتیاز دهی
     
     

    ×
  •  
  •  
  •  
  •  

ویژه نامه ها

اوقات شرعی

  اذان صبح
  طلوع خورشید
  اذان ظهر
  غروب خورشید
  اذان مغرب
اوقات به افق :


کیفیت حضورِ زن در اجتماع از منظر قرآن و سنّت


راضیه ناطقی؛ دانش پژوه کارشناسی ارشد جامعه المصطفی العالمیه مشهد

چکیده
با توجّه به آیات قرآن و سنّت معصومین علیهم السّلام، زن می تواند با رعایت قیودی از جمله: حفظِ حجاب، پرهیز از تبرّج، پاکدامنی، کنترل نگاه و عدم تماس بدنی با نامحرم، حضور ضروری و با اهمیت خود را در عرصه های اجتماعی محقّق سازد.
کلیدواژه ها: زن، حضور اجتماعی، نامحرم، قرآن، سنّت، عفاف، حجاب.
مقدّمه
زنان به عنوان نیمی از پیکره اجتماع، نقش زیادی در رشد و تعالی جامعه انسانی دارند. بر اساس آیات و روایات و کلام بزرگانِ دین، حضور آنان در جامعه و فعّالیت در مشاغل مناسب با جنسیت شان، امری لازم است.
متأسّفانه برخی زنان در عرصه های مختلف اجتماعی و در تعامل با نامحرم، موازین اسلامی را نادیده می گیرند و با پوشش های نامناسب و بی توجّهی نسبت به عفاف و حجاب، در جامعه حضور می یابند. این امر، ایجاب می کند در پژوهشی نظر آموزه های اسلام در این خصوص تبیین شود. سؤال اصلی این نوشتار آن است که حضور بانوان در جامعه و کیفیت آن از منظر آیات قرآن و سنّت معصومین علیهم السلام چگونه است؟ باید گفت از نظر اسلام، زن می تواند با رعایت ضوابطی از جمله حفظ حجاب و عفاف، در جامعه حضور مؤثّر داشته باشد.
 
زنان به عنوان نیمی از پیکره اجتماع، نقش زیادی در رشد و تعالی جامعه انسانی دارند.

هدف از پژوهش حاضر تبیین دیدگاه قرآن و عترت، در مورد چگونگی حضور زنان در جامعه است تا آنان را به حضور با پوشش اسلامی و حفظ عفّت خویش، توجّه دهد تا بدین وسیله فساد در جامعه به حداقل برسد. ذیلاً از منظر تحلیلی و با رویکرد درون دینی و روش کتابخانه ای، به تبیین مسأله مزبور می پردازیم.
1- اهمیت حضور زنان در جامعه
لزوم مشارکت زنان در جامعه و مشاغل مناسب شان، امری غیرقابل انکار است و چه بسا عدم حضور زن در برخی مشاغل، چرخه اقتصادی و فرهنگی را از حرکت باز دارد. برخلاف عدّه ای که زن را محدود در چارچوب خانه و وظایف او را منحصر به همسری و مادری می دانند، امّا اسلام حضور زن در عرصه های مختلف سیاسی و اجتماعی را جایز و در مواردی نیز لازم می داند.
قرآن، استقلال اقتصادی زنان را تصدیق کرده و تلاش اقتصادی را به دلیلی که لازمه اش حضور فعّال در جامعه است و از مصادیق مشارکت اجتماعی به شمار می آید به رسمیت شناخته است و حاصل این تلاش، درآمدی است که به خود تلاشگر اعم از زن یا مرد اختصاص یافته است (نساء: 32). در صدر اسلام، زنان همچون مردان در نهضت بزرگ هجرت شرکت داشتند (آل عمران: 195؛ ر.ک: تفسیر نمونه، مکارم، ج 3: 220، ذیل آیه). تاریخ صدر اسلام نشان می دهد که زنان همیشه در صحنه اجتماع حاضر بوده[1] و در عرصه های مختلف فعالیت داشته اند.
بيعت زنان با پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله (طبقات الكبرى، ابن سعد، ج 8: 13-5 و 273-222) طبق دستور قرآن کریم (ممتحنه: 12؛ وسائل الشیعه، حرّ عاملى، ج 20: 211)، حضور برخی زنان در نهضت عاشورا (لهوف، سیّد بن طاووس، 175 و 179 و 185) و حضور فعّال حضرت زهرا سلام الله علیها در محکوم کردن سقیفه (بیت الاحزان، قمی: 55) و غصب فدک (همان: 141)، جلوه هايي از حضور فعّال زن در عرصه‎هاي اجتماعي و سياسي است.
 
اسلام حضور زن در عرصه های مختلف سیاسی و اجتماعی را جایز و در مواردی نیز لازم می داند.

شکّی نیست که حضور زنان در جامعه و شرکت در امور اجتماعی، تعامل با مردان نامحرم را نیز در پی دارد و در منابع دینی ما اختلاط و روابط زن و مرد نامحرم نکوهش شده و زنان و مردان مؤمن از آن نهی شده اند (دعائم الاسلام، مغربی، ج 2: 214). چنانچه بیان شد، اسلام، حضور زنان در فعّالیت های اجتماعی را مجاز دانسته، امّا آیا این جواز، به معنای آن است که زن مسلمان به هر شکلی می تواند در جامعه حضور یابد؟
در ادامه با ذکر آیات قرآن و سنّت معصومین علیهم السّلام، باید دید اسلام چه کیفیتی را در مورد حضور زن مسلمان در جامعه لازم می داند و چه مرزهایی برای حضور اجتماعی زنان معیّن شده است؟
2- دیدگاه قرآن و سنّت در چگونگی حضور اجتماعی زنان
اسلام در مسأله حضور زن در عرصه های اجتماعی و سیاسی، شرایط و قیودی را معیّن کرده است. این ضوابط به معنای محدود ساختن زن نیست، بلکه برای سالم ماندن خود و جامعه از فساد است. برخى از شرایطى را که قرآن و سیره و کلام معصومین علیهم السّلام در خصوص کیفیت حضور زن در اجتماع بیان کرده اند یادآور می شویم.
2- 1- پوشش مناسب
یکی از مهم ترین ضوابطی که اسلام برای حضور زنان در جامعه لازم می داند مسأله حجاب و پوششِ ظاهری بدن است که در چند آیه از قرآن به آن اشاره شده است.
 
یکی از مهم ترین ضوابطی که اسلام برای حضور زنان در جامعه لازم می داند مسأله حجاب و پوششِ ظاهری بدن است.

در قرآن کریم از دو نوع پوششِ «خمار» (نور: 31) و «جلباب» (احزاب: 59) سخن به میان آمده است. خداوند در «سوره نور» می فرماید: «وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى‏ جُيُوبِهِنَّ» (نور: 31). «خمار» در اصل به معنای پوشاندن چیزی است و در اصطلاح به پارچه‌ای اطلاق می‌شود که زن، سرش را با آن می‌پوشاند (مفردات، راغب: 298).
از «خمار»، بیشتر با عنوان «روسری» یاد می شود (تفسیر نمونه، همان، ج 14: 440)، چرا که سر را می پوشاند، امّا صرفِ پوشاندن سر، کافی نیست، بلکه باید گریبان را نیز در برگیرد. این معنا، از کلمه «جیوب» در آیه فهمیده می شود. «جيوب» به معنى يقه پيراهن است كه از آن تعبير به گريبان مى شود و گاه به قسمت بالاى سينه به تناسب مجاورت با آن نيز اطلاق مى گردد (همان).
 بر طبق این عبارت، زنان قبل از نزول آیه، دامنه روسری خود را به شانه ها یا پشت سر می انداختند، طوری که گردن و کمی از سینه آن ها پیدا بود. آیه نازل شد و دستور داد روسری خود را بر گریبان خود بیفکنند تا آن قسمت ها پوشیده شود (همان).[2]
آیه دیگری که به پوشش مناسب اشاره دارد: «يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْواجِكَ وَ بَناتِكَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنينَ يُدْنينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيبِهِنَّ» (احزاب: 59). «یدنین» از ریشه «دُنو» به معنای نزدیک (مفردات: همان: 319) و «جلباب» جامه‌ای است سرتاسری که تمامی بدن را می‌پوشاند (المیزان، طباطبایی، ج 16: 339). بسیاری از مفسّرین، جلباب را به چادر معنا کرده اند. (مانند: تفسیر شریف لاهیجی، اشکوری، ج 3: 311؛ تفسیر اثنی عشری، شاه عبدالعظيمى، ج 10: 489؛ اطیب البیان، طیّب، ج 10: 527).
امام صادق علیه السلام به استناد آیه «وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا» (نور: 31) پوششِ بدن (به جز وجه و کفّین) را برای زن واجب دانسته اند.[3] [4] مطابق فتوای مراجع تقلید، بر زن ها لازم است تمام بدن (غیر از وجه و کفّین) و موی سر خود را از نامحرم بپوشانند (توضیح المسائل مراجع، بنی هاشمی، ج 2: 488، م 2435).
امام رضا علیه السّلام در روایتی، حکم شرعی پوشش زن را بیان می کنند: «آنگاه که پسر بچّه به هفت سال رسید باید به نماز خواندن وادار شود، امّا تا وقتی که پسر بالغ نشده است لازم نيست زن موی خود را از او بپوشاند» (من لايحضره الفقيه‏، ابن بابويه، ج 3: 436). هرچند در این حدیث، تنها به موی زن اشاره شده امّا در آیات و روایات دیگری به لزوم پوشش بخشی از اعضای دیگرِ بدن و زیورآلات، اشاره شده است.
 
در قرآن کریم از دو نوع پوششِ «خمار» و «جلباب» سخن به میان آمده است.

در روایت دیگری از ثامن الحجج علیه السّلام نقل شده است که «ديده از عورت مردم بپوش و عورت خود را بپوش از اينکه به آن نگاه شود؛ که من روايت دارم نگاه کننده و نگاه شونده هر دو ملعونند».[5] خطاب حدیث، به مردان است و نسبت به نگاه مردان نامحرم گفته شده، امّا با توجّه به اینکه در برخی روایات، تمام بدن زن (نسبت به نگاه مردان نامحرم) عورت به شمار آمده،[6] به استناد آیه فوق و روایت امام رضا عليه السّلام با الغای خصوصیت از عورت مردان، می توان گفت زن باید کلّ بدن خود را (به جز وجه و کفّین) در برابر نامحرم بپوشاند.
2- 2- اجتناب از تبرّج
حفظ پوششِ بدن در برابر نامحرم بر هر زنی واجب است و باید طوری باشد که باعث جلب توجّه نامحرم نشود. زیرا با توجّه به سبب نزول آیات حجاب (تفسير نمونه، همان، ج ‏17: 426؛ همان، ج 14: 435) و احادیث فلسفه حجاب، هدف اسلام از وجوب حجاب برای زن، حفظ او از نگاه های ناپاک و مصون نگه داشتن او در برابر هوس های بیماردلان است. بنابراین زن باید از هر آنچه که باعث جلب توجّه نامحرم شود دوری کند.
از جمله عواملی که زمینه انگشت نما شدن را فراهم می کند و از مصادیق تبرّج است پوشیدن لباس شهرت است. امام رضا علیه السّلام فرمود: «همانا خداوند لباس شهرت را دشمن می دارد».[7] بنا به فتوای اکثر مراجع، استفاده از این لباس حرام است.[8] لباس شهرت لباسی است که در شأن فرد و موقعیت اجتماعی او نباشد. علّت این شهرت می تواند از حيث جنس لباس يا رنگ يا تركيب يا بريدن يا دوخت آن یا نسبت به شخصیت فرد باشد (همان).
از نمونه های دیگر تبرّج پوشیدن لباس نازک،[9] عطر زدن در برابر نامحرم،[10] راه رفتن تحریک آمیز (نور: 31) و صحبت کردن به نحوی که صدای خود را نازک کند (احزاب: 32) است که زنان باید از این گونه رفتارها خودداری کنند.
 
زن باید از هر آنچه که باعث جلب توجّه نامحرم می شود دوری کند.

2 -3- کنترل نگاه
یکی از مهم ترین راه های نفوذ عوامل تحریک جنسی، نگاه به نامحرم است. قرآن به هر یک از زن و مرد جداگانه امر می کند که چشمان خود را از نگاه به نامحرم حفظ کنند: «به مؤمنان بگو چشم هاى خود را (از نگاه به نامحرمان) فروگيرند و عفاف خود را حفظ كنند؛... و به زنان باايمان بگو چشم هاى خود را (از نگاه هوس آلود) فروگيرند و دامان خويش را حفظ كنند» (نور: 31-30). «غضّ» به معنای کم کردن نگاه و صدا است (راغب، مفردات: 607). «یغُضّوا مِنْ ابْصارِهِمْ‏» به معنای کاهش نگاه است یعنی خیره نگاه نکردن و به اصطلاح علمای اصول نظر آلی داشتن نه استقلالی[11] (مسأله حجاب، مطهری: 127).
در همین زمینه، روایتی از امام رضا علیه السّلام نقل شده است که مؤیّد و مبیّن آیه قرآن است: «ديده از عورت مردم بپوش و عورت خود را بپوش از اينکه به آن نگاه رود؛ که من روايت دارم نگاه کننده و نگاه شونده هر دو ملعونند».[12] گرچه روایت امام خطاب به مرد است، امّا با توجّه به اینکه در آیه زن نیز مأمور به کنترل نگاه خود است می توان با الغای خصوصیت مرد بودن مخاطب، نتیجه گرفت که زن را هم شامل می شود، یعنی زن هم باید نگاه خود را کنترل کند، مخصوصاً با توجّه به عمومیت روایتی که امام به آن استناد کرده اند (النَّاظِرَ وَ الْمَنْظُورَ إِلَيْهِ مَلْعُونٌ وَ بِاللَّهِ الْعِصْمَةُ) بر لزوم کنترل نگاه زن تأکید می شود.
هرچند در روایات، دوری از نگاه های حرام و نگاه به نامحرم اغلب در مورد مردان است، امّا بنا به نصّ قرآن (نور: 31)، اجتناب از نگاه های هوس آلود و خیانت کارانه در مورد زنان نیز صدق می کند و لذا بر زنان لازم است هنگام برخورد با نامحرم و در ارتباطات اجتماعی خود با جنس مخالف، به این امر توجّه جدّی داشته باشند. عمل به این دستورات موجب می شود جامعه ای سالم و به دور از حرام داشته باشیم و اقشار مختلف با امنیت و سلامت روانی به فعّالیت های اجتماعی بپردازند.
 
قرآن به هر یک از زن و مرد جداگانه امر می کند که چشمان خود را از نگاه به نامحرم حفظ کنند.

2 -4- رعایت پاکدامنی
اسلام تأکید دارد که تنها محیط خانه جایگاه تمتّعات جنسی است و نه اجتماع، دلیل آن این است که کشانیدن تمتّعات جنسی از محیط خانه به اجتماع، نیروی کار و فعّالیت اجتماع را ضعیف می کند (مسأله حجاب، مطهری: 85).
مطابق آموزه های اسلامی، راه درمان بسیاری از بيماري هاي اخلاقي و جنسي در جامعه، ازدواج به موقع است که هم خود فرد و هم خانواده و جامعه باید زمینه تحقّق آن را فراهم کنند. بنا به نقل امام رضا علیه السّلام از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله، هنگامی که دختر به سنّ مناسب ازدواج رسید اگر شوهری برای او در نظر گرفته نشود، از فساد و تباهی در امان نیست (بحارالانوار، مجلسی، ج 16: 223).
ازدواج زمینه پاکی و عفّت زن و مرد را فراهم می کند و زنِ شوهردار (نسبت به زن مجرّد)، در جامعه مخصوصاً هنگام فعّالیت های اجتماعی کمتر مورد تعرّض بیگانگان قرار می گیرد.
علاوه بر ازدواج بهنگام برای حفظ عفّت در جامعه، رعایت روابط متقابل همسران نکته مهمّ دیگری است که باید به آن توجّه شود. امام رضا علیه السّلام در مورد لزوم وفاداری زن نسبت به شوهر در هر شرایطی مي فرمايند: «بزرگ ترین موهبتی که نصیب بنده می‌گردد، این است که همسر شایسته‌ای داشته باشد که هرگاه مرد او را می بیند شاد شود و آن زن در غیاب شوهر، حافظ عفّت خویش و اموال وی باشد».[13]
از آنجا که روایت امام رضا علیه السلام در مورد حفظ عفّت زن - از جهت مکان- اطلاق دارد، لذا زن در همه جا - چه در خانه چه جامعه- باید عفیف باشد و هنگام حضور اجتماعی چه در محیط کار و چه تعامل با نامحرم، این مسأله را در رابطه با تعاملش با مردان بیگانه حفظ کند. پس برای حفظ پاکی در جامعه، همسران باید به روابط خویش توجّه داشته باشند.
امام رضا علیه السّلام در کلام دیگری می فرمایند: «زنان یهود از عفّت بیرون رفتند و فاسد شدند و چنین نشدند مگر به دلیل کم توجّهی شوهران به آرایش و نظافت خود.» و نیز فرمود: همسرت از تو همان را می‌خواهد که تو از او توقّع داری».[14]
از این روایت استفاده می شود زنان یهود پس از خروج از خانه و دیدن مردان زیباتر از شوهر خود به فساد کشیده شدند. لذا با توجّه به این روایت، یکی از راه هایی که کمک به عفّت زن در حضور اجتماعی می کند، آراستگی شوهر است. امام بی عفّتی را با تعبیر به فساد، نکوهش کردند، در عین حال راهکاری برای حفظ عفّت زنان در عین حضور اجتماعی ارائه کردند و آن این است که شوهر با آراستگی خود به عفّت همسرش کمک کند.
 
برای حفظ پاکی در جامعه، همسران باید به روابط خویش توجّه داشته باشند.

2- 5- پرهیز از تماس بدنی با نامحرم
از جمله آداب معاشرت، دست دادن، معانقه و روبوسی کردن میان افراد است، امّا این رفتار، پس از سنّ مشخّصی، از سوی افراد نامحرم، منع می شود. در این زمینه روایتی از امام رضا علیه السّلام نقل شده است؛ روزی تعدادی از مردان بنی هاشم، امام هشتم علیه السّلام را برای مهمانی دعوت کردند. در خانواده آن ها دختربچّه کوچکی نیز حضور داشت. مردان مجلس طبق معمول دختر را نزد خود بردند تا او را روی زانویشان بنشانند و ببوسند. هنگامی که دخترک نزد امام آمد، حضرت سنّ او را جویا شدند. گفتند: 5 ساله است. حضرت او را از خود دور کردند و کودک را از نزد امام بردند.[15] با توجّه به اینکه فعل امام در این روایت به عنوان بخشی از سنّت معصوم است، پس حجّت است. این روایت نشان می دهد دختر وقتی به سنّ مشخّصی رسید نباید مورد تماس بدنی از سوی نامحرم قرار گیرد. پس به طریق اولی، زنِ بالغ در تعاملات اجتماعی خود باید مراقب باشد از هرگونه تماس بدنی با نامحرم دوری کند.
نتیجه:
از نظر اسلام، حضور زنان در فعالیت های اجتماعی و مشاغل مناسب جایز است، امّا از آنجایی که این حضور، اغلب اختلاط با نامحرم را در پی دارد ضوابطی برای آن مشخّص شده است، از جمله:
-  استفاده از پوشش مناسب، که تمام بدن زن (به جز وجه و کفّین) را بپوشاند، حجم بدن مشخص نباشد، نوع پوشش و موجب جلب توجّه نامحرم نشود. لذا می بایست از پوشیدن لباس های کوتاه، تنگ و رنگ های زننده پرهیز شود.
-  اجتناب از تبرّج و خودنمایی و عدم استفاده از لباس شهرت و پرهیز از لباس هایی که به واسطه داشتن خصوصیتی فرد را انگشت نما کند.
- پرهیز از چشم چرانی و نگاه حرام
- رعایت پاکدامنی و دوری از محیط های مختلط و عدم خلوت با نامحرم
- پرهیز از تماس و لمس بدنی یا دست دادن با نامحرم
در نتیجه بانوان مؤمن می توانند در کنار انجام وظایف خویش در خانه، با حضور عفیفانه در جامعه و عمل به آموزه های دینی به کار و فعّالیت های مناسب با جنسیت شان بپردازند.
 
بانوان محترم می توانند در کنار انجام وظایف خویش در خانه، با حضور عفیفانه در جامعه به کار و فعّالیت های مناسب با جنسیت شان بپردازند.


فهرست منابع:
* قرآن کریم.
- الطبقات الكبرى، ابن سعد، محمد، تحقيق: محمد عبدالقادر عطا، بيروت، دار الكتب العلمية، 1410ق.
- أسد الغابة في معرفة الصحابة، ابن اثير، على بن محمد، بيروت‏، دار الفكر، 1409ق‏.
- اطيب البيان في تفسير القرآن‏، طیّب، عبدالحسين‏، تهران، اسلام، 1369ش‏.
- العروة الوثقى، طباطبايى يزدى، سيّد محمّدكاظم، لبنان، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، 1409ق.
- الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا عليه السّلام‏، على بن موسى عليه السّلام، قم، مؤسسة آل البيت عليهم السّلام لإحياء التراث‏، 1406ق.
- الكافي‏، كلينى، محمد بن يعقوب‏، تهران، دارالكتب الإسلامية، 1407ق‏.
- الميزان في تفسير القرآن‏، طباطبایی، محمدحسين‏، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات‏، 1390ق‏.
- بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، مجلسى، محمّدباقر، بی جا، دار إحياء التراث العربي‏، بی تا.
- بیت الأحزان فی ذکر أحوال سیده نساءالعالمین فاطمه الزهراء علیهاالسلام، قمی، عبّاس، بی جا، دار زینب الکبری، 1416.
- ترجمه و متن کامل لُهوف سیّد بن طاووس همراه فرجام قاتلان امام حسین علیه السلام، ترجمه، تعریب و تصحیح: عبدالرّحیم عقیقی بخشایشی، قم، دفتر نشر نوید اسلام، 1377ش.
- تفسیر اثنی عشری، شاه عبدالعظيمى، حسين‏، تهران، ميقات، 1363ش‏.
- تفسیر شریف لاهیجی، اشکوری، محمد بن على‏، مصحح: جلال‏الدين محدث، تهران، دفتر نشر داد، 1373ش‏.
- تفسیر نمونه، مکارم شیرازی، ناصر، تهران، دار الكتب الإسلامية، 1371ش‏.
- توضیح المسائل مراجع، مطابق با فتوای 13 تن از مراجع معظّم تقلید، بنی هاشمی خمینی، محمدحسن، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرّسین حوزه علمیه قم، 1391ش.
- دعائم الإسلام‏ و ذكر الحلال و الحرام و القضايا و الاحكام‏، ابن حيون، نعمان بن محمد مغربى‏، محقّق/ مصحّح: آصف‏ فيضى، قم، مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، 1385 ق‏.
- دليل تحرير الوسيلة- الستر و الساتر‌، مازندرانى، على اكبر سيفى،‌ تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، 1417 ق‌.
- زنان، بیعت، هجرت و جهاد، آیت اللهی، زهرا، ماهنامه فرهنگی اجتماعی زن، خانواده و سبک زندگی (پیام زن)، دوره 1376، ش 68، آبان 1376.
- مسأله حجاب، مطهّری، مرتضی، بی جا، صدرا، 1379ش.
- مستمسك العروة الوثقى، طباطبايى حكيم، سيّد محسن، قم، مؤسسة دار التفسير، 1416ق.
- مفردات ألفاظ القرآن‏، راغب اصفهانى، حسين بن محمّد، محقّق: صفوان عدنان داوودى، ‏بیروت، دار الشامية، 1412ق.
- مكارم الأخلاق‏، طبرسى، حسن بن فضل‏، قم، الشريف الرضى‏، 1412ق.
- من لايحضره الفقيه‏، ابن بابويه، محمد بن على‏، محقّق/ مصحّح: على اكبر غفارى، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‏، 1413ق‏.
- وسائل الشيعة، حرّعاملى، محمد بن حسن‏، محقّق/ مصحّح: مؤسسة آل البيت عليهم السّلام‏، قم، مؤسسة آل البيت عليهم السّلام‏، 1409ق‏.
-  http://shabestan.ir/detail/News/457875


-------------------------------------------------------------
پی نوشت ها:
[1]. حضرت خدیجه سلام الله علیها و مدّتی بعد، سمیّه - مادر عمّار یاسر - در آغازین روزهای صدر اسلام مسلمان شدند (أسد الغابة، ابن اثیر، ج6: 78 و 152). زنان در صدر اسلام، در میدان نبرد و جهاد نیز حضور داشتند (ر.ک: زنان، بیعت، هجرت و جهاد، آیت اللهی).
[2]. این معنا، از شأن نزول آیه به خوبی استفاده می شود. برای اطلاع شأن نزول این آیه، به کتب تفسیری، ذیل آیه مذکور مراجعه شود.
[3]. ...سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الذِّرَاعَيْنِ مِنَ الْمَرْأَةِ هُمَا مِنَ الزِّينَةِ الَّتِي قَالَ اللَّهُ‏ وَ لايُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَ‏ قَالَ نَعَمْ وَ مَا دُونَ‏ الْخِمَارِ مِنَ الزِّينَةِ وَ مَا دُونَ السِّوَارَيْنِ (وسائل الشیعه، ج20: 201).
[4]. فقها نیز با توجّه به برخی آیات و روایات، بیان کردند که زن باید تمام اندام خود را -به جز وجه و کفّین- از مردان نامحرم بپوشاند (ر.ک: دلیل تحریرالوسیله- الستر و الساتر، سیفی، 26).
[5]. «غُضَّ بَصَرَكَ عَنْ عَوْرَةِ النَّاسِ وَ اسْتُرْ عَوْرَتَكَ مِنْ أَنْ يُنْظَرَ إِلَيْهِ فَإِنَّهُ رُوِيَ أَنَّ النَّاظِرَ وَ الْمَنْظُورَ إِلَيْهِ مَلْعُونٌ وَ بِاللَّهِ الْعِصْمَةُ» (الفقه المنسوب‏، على بن موسى عليه السّلام:87).
[6]. روينا عن الأئمة علیهم السّلام أنهم أمروا بستر العورة و غض البصر عن عورات المسلمين و أن عورة الرجل ما بين الركبة إلى السرة و المرأة كلها عورة (دعائم الإسلام، مغربی، ج‏1: 103). باید گفت منظور از عورت بودن تمام بدن زن، در برابر دید مردان نامحرم است، چراکه به استناد ادلّه روایی و فتاویِ بسیاری از فقها، اشکالی ندارد زن تمام بدن خود به جز عورتین را در برابر نگاه مردان محرم نمایان سازد (البته بدون ریبه). برای اطلّاع و توضیحات بیشتر، به کتب فقهی، کتاب نکاح، بخش احکام نظر مراجعه شود.
[7]. عَنِ الرِّضَا علیه السّلام قَالَ: «إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يُبْغِضُ شُهْرَةَ اللِّبَاسِ» (بحارالانوار، همان، ج 67: 252).
[8]. مانند العروة الوثقى، يزدى، ج1: 568؛ مستمسك العروة الوثقى، حكيم، ج‌5: 393.
در مورد مصادیق لباس شهرت و شرایط و قیود آن، میان فقهای عظام تفاوت نظر است. برای اطلاع از مفهوم لباس شهرت و فتاوی مراجع معاصر، به این سایت مراجعه کنید: 457875 http://shabestan.ir/detail/News/
[9]. لْآتِي عَنْ عَلِيٍّ علیه السّلام فِي حَدِيثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: «عَلَيْكُمْ‏ بِالصَّفِيقِ‏ مِنَ الثِّيَابِ فَإِنَّ مَنْ رَقَّ ثَوْبُهُ رَقَّ دِينُهُ» (وسائل الشيعة، حرّ عاملی، ج 4: 389).
[10]. عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السّلام قَالَ: «لَا يَنْبَغِي لِلْمَرْأَةِ أَنْ تُجَمِّرَ ثَوْبَهَا إِذَا خَرَجَتْ مِنْ بَيْتِهَا» (الکافی، کلینی، ج 5: 519).
[11]. منظور از نگاه آلی نگاهی است که ابزار و وسیله ای برای ارتباط با مخاطب است برخلاف نگاه استقلالی که نگاه کردن به شخص، هدف است.
[12]. «غُضَّ بَصَرَكَ عَنْ عَوْرَةِ النَّاسِ وَ اسْتُرْ عَوْرَتَكَ مِنْ أَنْ يُنْظَرَ إِلَيْهِ فَإِنَّهُ رُوِيَ أَنَّ النَّاظِرَ وَ الْمَنْظُورَ إِلَيْهِ مَلْعُونٌ وَ بِاللَّهِ الْعِصْمَةُ» (الفقه المنسوب، همان).
[13]. عَنْ أَبِي الْحَسَنِ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا علیه السّلام قَالَ: «مَا أَفَادَ عَبْدٌ فَائِدَةً خَيْراً مِنْ زَوْجَةٍ صَالِحَةٍ إِذَا رَآهَا سَرَّتْهُ وَ إِذَا غَابَ عَنْهَا حَفِظَتْهُ فِي نَفْسِهَا وَ مَالِهِ» (وسائل الشيعة، همان، ج20: 39).
[14]. عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى علیه السّلام قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي عَنْ أَبِيهِ عَنْ آبَائِهِ علیهم السّلام‏ أَنَّ نِسَاءَ بَنِي‏ إِسْرَائِيلَ‏ خَرَجْنَ مِنَ الْعَفَافِ‏ إِلَى الْفُجُورِ مَا أَخْرَجَهُنَّ إِلَّا قِلَّةُ تَهْيِئَةِ أَزْوَاجِهِنَّ وَ قَالَ إِنَّهَا تَشْتَهِي مِنْكَ مِثْلَ الَّذِي تَشْتَهِي مِنْهَا (مکارم الاخلاق، همان: 81).
[15]. «أَنَّ بَعْضَ بَنِي هَاشِمٍ دَعَاهُ مَعَ جَمَاعَةٍ مِنْ أَهْلِهِ فَأَتَى بِصَبِيَّةٍ لَهُ فَأَدْنَاهَا أَهْلُ الْمَجْلِسِ جَمِيعاً إِلَيْهِمْ فَلَمَّا دَنَتْ مِنْهُ سَأَلَ عَنْ سِنِّهَا فَقِيلَ خَمْسٌ فَنَحَّاهَا عَنْهُ» (الکافی، همان، ج5: 533). روایاتی نزدیک به این مضمون، از امام صادق علیه السلام نیز نقل شده است: قَالَ إِذَا بَلَغَتِ الْجَارِيَةُ الْحُرَّةُ سِتَّ سِنِينَ فَلَا يَنْبَغِي لَكَ أَنْ تُقَبِّلَهَا (همان).



 
امتیاز دهی
 
 

نسخه قابل چاپ
  • ارسال به دوستان
نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 
 
امتیاز دهی
 
 

امام على(ع):امروز تنها عید کسى است که خداوند روزه‏اش را پذیرفته و شب زنده‏دارى‏اش را سپاس گزارده است . نهج البلاغه حکمت 428