• درباره ما
    معرفی معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی
    معرفی معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی

    رضوان علم ، منظومه ای زیباشناسانه در تماشای انسان اشرف در آینه تمام نمای هستی است برای میل به بینهایت مطلق همراه با کملین و پیوستگان تا حقیقت مسجود بودن را در قوسین خلقت در بازگشت از هبوط به نظاره بنشیند . همراه با رضوان نظاره گر باشیم .

     
    ×
  • تماس با ما
    شما می توانید با پر کردن فرم زیر، ما را از نظرات خود در مسیر بهبود کیفیت این وب سایت مطلع سازید:

    فرم ارتباط با ما
    * نام و نام خانوادگي
    * پست الكترونيك
    * نظر
     
    امتیاز دهی
     
     

    ×
راهنما
بازگشت به خانه

درگاه خدمات فرهنگی تبلیغی حرم مطهر امام رضا علیه السلام | رضوان علم


  • فرم ثبت اطلاعات
    * نام و نام خانوادگی * شماره موبایل
    * نام استان * ایمیل
    نام شهرستان نام شهر در خارج از كشور
    تاريخ ثبت
     
    امتیاز دهی
     
     

    ×
  •  
  •  
  •  
  •  

ویژه نامه ها

اوقات شرعی

  اذان صبح
  طلوع خورشید
  اذان ظهر
  غروب خورشید
  اذان مغرب
اوقات به افق :


حقیقت و ساحت های وجود انسان از منظر امام خمینی (رضوان الله تعالی علیه)

محمدجواد اخگری
 
چکیده:
از جمله مسائل مهم انسان شناختی در آثار امام خمینی (رحمة الله علیه) شناخت حقیقت و ابعاد وجودی انسان است. لذا این سؤال مطرح است که از نظر امام (رحمة الله علیه) حقیقت انسان از چه مراتب و ساحت هایی برخوردار است؟
از نظر امام خمینی (رحمة الله علیه) انسان موجودی جامع است که از سه مرتبة طبیعی، مثالی و عقلی برخوردار است و این سه مرتبه بر سه عالم دنیا، برزخ و آخرت منطبق است. انسان با کم کردن توجه به امور مادی و اشتغال به عالم برزخ و قیامت از طریق تعالیم الهی انبیاء می تواند به مرتبة کمال عقلی برسد.
واژگان کلیدی: جامعیت وجود انسان، مراتب وجود انسان، عوالم سه گانه، انسان جامع، حضرت محمد (صلی الله علیه و آله)، امام خمینی (رحمة الله علیه).
 
طرح مسأله:
شناخت انسان بدون شناخت حقیقت انسان و ابعاد وجودی اش کامل نخواهد شد. با بررسی این مسأله در آثار امام خمینی (رحمة الله علیه) از جهات مختلف، این سؤال مطرح میشود که از نظر امام (رحمة الله علیه) حقیقت انسان چه ابعادی دارد و چه نسبتی بین این ابعاد وجود دارد؟ در پاسخ به این سؤال، ابتدا نظریة امام خمینی (رحمة الله علیه) دربارة جامعیت حقیقت انسان مطرح شده و سپس به بحث از نظر ایشان دربارة مراتب و ساحت های وجود انسان و راه سیر انسان در این مراتب پرداخته شده است. در انتها نیز انسان جامعی که تمامی مراتب و ساحت های وجودی اش به فعلیت رسیده است، به عنوان انسان کامل معرفی میشود که مصداق حقیقی و فعلی آن حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است.
 
1- جامعیت وجود انسان:
یکی از ویژگی های منحصر به فرد انسان، جامعیت یا چند بعدی بودن اوست بگونه ای که انسان را از سایر موجودات متمایز نموده است. این ویژگی از جملة ملاک های برتری و فضیلت انسان محسوب میگردد.
در اندیشة امام خمینی (رحمة الله علیه)، تنها انسان است که از بین همة موجودات، دارای این ویژگی است که موجودی جامع و چند بعدی است و برای هر بعدش احتیاجاتی دارد. (صحیفة امام، ج‏4، ص8؛ صحیفة نور، ج2، ص154)
از نظر امام خمینی (رحمة الله علیه)، جامعیت انسان به این معناست که همه مراتب وجود اعم از عینی، مثالی و حسی را دارا می باشد و عوالم غیب و شهادت در نهاد او منطوی[1] است. (شرح دعای سحر، ص208)
 
1-1- انطباق انسان بر جهان:
یکی از نکات مهم دربارة جامعیت وجود انسان در اندیشة امام خمینی (رحمة الله علیه) انطباق انسان - به عنوان جهان صغیر - بر جهان - به عنوان انسان کبیر - است.
امام خمینی (رحمة الله علیه) انسان را مجموعة همه عالم می دانند به گونه ای که خداوند متعال دو نسخه: یکی تمام عالم و دیگری نسخة کوچک یعنی انسان را آفریده است. (صحیفه امام، ج8، ص254) از نظر امام (رحمة الله علیه)، انسان خلاصه و عصارة تمام عالم و تمام موجودات است و وجود انسان نقشة کوچکی است که از روی نقشة بزرگ عالم کبیر از عقل اول تا آخرین نقطة وجود برداشته شده و تمام عوالم غیب و شهود در انسان هست. (تقریرات فلسفه، ج3، ص303؛ صحیفة امام، ج11، ص219) از نظر امام خمینی (رحمة الله علیه) اگرچه انسان خلاصة همه موجودات عالم است و از همة موجودات عالم چیزی در انسان هست، اما انسان زیاده بر آن چیزی که در عالم هست دارد. (صحیفة امام، ج10، ص68) بر این اساس می توان عالم را انسان صغیر و انسان را عالم کبیر نامید، همانطور که ایشان تعبیر «جامع کون کبیر» را برای انسان بکار می برند. (رک: تقریرات فلسفه، ج3، ص78)
از نظر امام (رحمة الله علیه) انطباق انسان بر عالم تا آنجاست که اگر فرد انسانی را بسط نموده و گسترده نمایند کاملاً بر عالم منطبق میشود، بنابراین هرچه در عالم هست در انسان نیز هست. ایشان از این نکته هستی شناختی به نکته ای معرفتی رسیده و این گونه نتیجه می گیرند که دانسته های انسان معلول مطالعة ذات خویش است، بدون اینکه آن دانسته ها را از عالم خارج گرفته باشد.
 
امام خمینی (رحمة الله علیه) انسان را مجموعة همه عالم می دانند به گونه ای که خداوند متعال دو نسخه: یکی تمام عالم و دیگری نسخة کوچک یعنی انسان را آفریده است.
 
نتیجة دیگر این استدلال آن است که چون آنچه در وجود انسان است مثل عالم خارج است، لذا با شناخت و مطالعة ذات خویش، عالم خارج نیز کشف و شناخته میشود. (تقریرات فلسفه، ج3، صص11-12) به بیان دیگر انسان از طریق خودشناسی می تواند به جهان شناسی نیز برسد.
البته امام (رحمة الله علیه) بر این نکته تأکید دارند که همة جهات عالم در انسان به طور قوه و استعداد قرار داده شده است که برای تحقق باید فعلیت پیدا کنند. (صحیفة امام، ج8، ص411-412) به همین دلیل است که انبیاء برای انسان آمده اند که این ویژگی های بالقوه را در او بالفعل کنند. (صحیفة امام، ج14، ص153)
 
1-2- جامعیت انسان در مسیر کمال:
نکته اخلاقی و تربیتی که در اندیشة امام خمینی (رحمة الله علیه) درباره جامعیت انسان مطرح است اینست که این جامعیت با هدف سعادت و کمال انسان است؛ چرا که از یک طرف خداوند متعال انسان را موجودی جامع و خلاصة تمام عالم قرار داده و از طرف دیگر انبیاء را فرستاده تا این موجود بالقوه جامع را به فعلیت برساند و اینگونه صفات الهی در او متجلی گردیده و جلوه گاه نور مقدس حق تعالی گردد. (صحیفه نور، ج14، ص153) بنابراین با فعلیت یافتن قوای انسان و با حرکت جوهری، انسان طبیعی می تواند به صورت موجودی مجرد درآید. (تقریرات فلسفه، ج3، ص412-413)
 
2- ساحت های وجود انسان:
امام خمینی (رحمة الله علیه) دربارة ساحت ها و مراتب وجودی انسان از دو جهت سخن گفته اند:
جهت اول همان دو بعد مادی و معنوی یا ملکی و ملکوتی انسان است که انسان در مسیر کمال می تواند از بعد مادی (طبیعی) به سوی بعد ملکوتی (ماوراء طبیعی) سیر نموده و موجودی مجرد شود.
جهت دوم که از مقایسه و نسبت میان انسان و جهان حاصل میشود، مراتب سه گانة عقلی، خیالی و حسی (طبیعی) است به گونه ای که این مراتب همچون عوالم سه گانه در یکدیگر تأثیر و تأثر دارند.
این عنوان را در دو جهت دنبال می کنیم:
 
2-1- دو بعد ملک و ملکوت انسان:
از نظر امام خمینی (رحمة الله علیه) انسان از دو مرتبة دنیا و آخرت یا دو مقام ملک و ملکوت برخوردار است. از نظر ایشان برای هر موجودی مقام ظهور (ملک یا شهود) است که همان مرتبة دنیاوی است و مقام باطن (ملکوت یا غیب) است که همان مرتبة اخروی است. (شرح چهل حدیث، ص120) در مورد انسان نیز، این امر صادق است و عالم دنیا همان نشئه مادی و مقام ملک اوست و عالم آخرت همان نشئه باطن و ملکوت اوست. (رک: شرح چهل حدیث، صص5-6 و12) امام (رحمة الله علیه) بدن انسان را پایین ترین مرتبه از مراتب انسانی میدانند که مبدأ سیر و حرکت او از طبیعت است. (صحیفه نور، ج2، ص225) هرچند در نظر ایشان، حقیقت انسان، مجرد از ماده بوده و دارای نفخة الهی است. (تقریرات فلسفه، ج3، ص45)
 
2-2- عوالم سه ­گانة وجود در انسان:
امام خمینی (رحمة الله علیه) با تأکید بر این نکته که نفس انسانی حقیقتی است که در عین وحدت و بسیط بودن دارای مراتب و کثرت هاست (آداب الصلوة، ص85)، مراتب یا عوالم انسانی را سه عالم یا سه نشئه می دانند:
1- نشئه آخرت (مقام عقل): که از آن تعبیر به مقام روحانیت و مقام عقل یا نشئة غیبیّه باطنیه می کنند.
2- نشئة برزخ (مقام خیال): که از آن با عنوان عالم متوسط بین دو عالم (غیب و شهود) و مقام خیال یاد می کنند.
3- نشئة دنیا (مقام طبیعت): که از آن تعبیر به عالم شهادت و مقام ملک یا نشئة دنیاویّه ظاهره می کنند. (شرح چهل حدیث، ص386؛ آداب الصلوة، ص85-86؛ تقریرات فلسفه، ج3، ص305)
 
آنگاه بیان می دارند که سه مرتبه طبیعی، خیالی و عقلی نفس انسان به ترتیب با سه مرتبة عالم ماده، عالم برزخ و عالم عقل همانند است. این عوالم سه گانه در عالم کبیر با یکدیگر مرتبط اند به گونه ای که عوالم بالاتر همه کمالات عوالم پایین تر را در بردارد. به همین ترتیب، مراتب سه گانه در وجود انسان نیز اگرچه در حقیقت وجود انسان یکی هستند؛ اما یک شخصیت است که دارای سه مرتبه و سه نشئه طبیعت، خیال و عقل است. (تقریرات فلسفه، ج3، ص305-306)
ایشان با استفاده از آیة «و علّم آدم الأسماء کلّها» (بقره:31)، کل اسماء را شامل جمیع مراتب عقلیه، مثالیه و حسیه و عوالم غیب و شهود و هر آنچه در آن دو است، دانسته اند که مقام انسانی آدم (علیه السلام) از آن برخوردار گردید. (شرح دعاء سحر، ص7)
 
امام خمینی (رحمة الله علیه) با تأکید بر این نکته که نفس انسانی حقیقتی است که در عین وحدت و بسیط بودن دارای مراتب و کثرت هاست، مراتب یا عوالم انسانی را دارای سه عالم یا سه نشئه می دانند.

امام (رحمة الله علیه) تأکید می کنند که اگرچه عالم طبیعت با حقیقت انسان مشابه است، تفاوت هایی نیز بین آن دو وجود دارد، چرا که در عوالم سه گانه طبیعت، برزخ و عقل، مرتبة پایین تر معلول مرتبه بالاتر است و از آن صادر شده است و لذا هویت هر یک مستقل از دیگری است. در حالیکه مراتب سه گانه وجود انسان اینگونه نیست؛ بدن، نفس و عقل همگی هویت واحدی دارند و همین یک هویت دارای مراتب سه گانه است به گونه ای که در مرتبة بالاتر وحدت بیشتر است و هرچه به مرتبة طبیعت نزدیک تر باشیم کثرت و تفرقه در آن بیشتر است. (تقریرات فلسفه، ج3، ص417-418)
 
2-3- تأثیر عوالم سه­ گانه وجود انسان بر یکدیگر:
امام خمینی (رحمة الله علیه) دربارة نسبت این عوالم سه گانه با یکدیگر معتقدند که نسبت هر یک از این مراتب به دیگری نسبت ظاهر است به باطن یا نسبت جلوه است به متجلی. بدین جهت است که آثار و خواص هر مرتبه - چه در مراتب کمال باشد و چه در مراتب نقص - به مراتب دیگر نیز سرایت می کند. (آداب الصلوة، ص85-86؛ شرح چهل حدیث، ص387) پس مرتبة طبیعت انسان، ظاهر و جلوة مرتبة خیال اوست و مرتبة خیال، ظاهر و جلوة مقام عقل و بالعکس مرتبة عقل، باطن مقام خیال است و مرتبة خیال نیز باطن مرتبة طبیعت.
از طرفی، مرتبة عالی تر تمام مراتب پایین تر را به گونه ای که چیزی فروگذار نباشد در بردارد. (تقریرات فلسفه، ج3، ص386) یعنی مرتبة عقلی واجد تمامی کمالات مرتبة خیال و مرتبة خیال واجد تمامی کمالات مرتبة مُلکی(طبیعی) است.
 
امام خمینی (رحمة الله علیه) دربارة نسبت این عوالم سه گانه با یکدیگر معتقدند که نسبت هر یک از این مراتب به دیگری نسبت ظاهر است به باطن یا نسبت جلوه است به متجلی.

امام (رحمة الله علیه) با تشبیه نمودن بدن انسان به لباس می فرمایند: همانطور که این لباس، ساتر و پوشانندة بدن ملکی است، خود بدن نیز پوشانندة بدن برزخی است و بدن برزخی نیز پوشاننده و لباس نفس است. به همین ترتیب هر مرتبة پایین تر ساتر مرتبة بالاتر است. (آداب الصلوة، ص91)
 
3- سیر تکامل انسان در مراتب وجودی:
امام خمینی (رحمة الله علیه) با تأکید بر اینکه ابعاد و مراتب وجودی انسان - چه در مراتب حیوانی و چه در بعد انسانی - نامتناهی است (صحیفة امام، ج13، ص35) معتقدند که انسان می تواند در مراتب ظاهری، باطنی و عقلانی و حتی بالاتر از عقل – که همگی ابتدا در وجود انسان بالقوه است - با تربیت الهی و دینی سیر نموده و به جایی که در وهم نمی آید برسد. (صحیفه امام، ج4، ص175)
از نظر امام (رحمة الله علیه)، هر یک از این عوالم سه گانه، کمال و تربیت مخصوصی دارد و انبیاء (علیهم السلام) آمده اند تا اعمال و دستورات مربوط به تربیت هر عالم را بیان کنند. (شرح چهل حدیث، ص386)
امام خمینی (رحمة الله علیه) با رویکرد فلسفی، با تشبیه نمودن سیر انسان در مراتب وجودی به حرکت طبیعی از مرحلة طفولیت به نوجوانی و از نوجوانی به جوانی و از جوانی به پیری، حرکت انسان را در این مراتب سه گانه طبق اصل حرکت جوهری می دانند که حرکتی تدریجی، باطنی و غیر قابل مشاهده است.
ایشان با استناد به «اصل وحدت هویت شخصیه» استدلال می کنند که اگر کسی با یک طفل از دوران طفولیت تا پیری همراه باشد، حکم قطعی می کند که این پیر همان طفل است و خود او می گوید: «من» همان جوان بیست سال قبل هستم، این سخن حقیقت است نه مجاز؛ به همین ترتیب حرکت این طفل از طفولیت به تجرد برزخی، حقیقت است نه مجاز و در این سیر وحدت شخصی و اصل هویت وی محفوظ می ماند.
امام (رحمة الله علیه) استدلال می کنند: همانطور که در سیر طبیعی بدن انسان رو به تحلیل میرود و عوض ما یتحلّل[2] می آید، عالم برزخ نیز عوض مایتحلّل عالم طبیعت است، چون اصل طبیعت به تدریج تحلیل می رود و باطن ذات برزخی تر میشود. ایشان (رحمة الله علیه) اولین مرتبة برزخی انسان را هنگامی می دانند که حس لامسه – به عنوان اولین مرحلة ادراک – به وجود می آید و سپس با حرکت جوهری حواس دیگر حاصل می گردد که همگی نشان دهندة برزخیت نفس انسان است. امام (رحمة الله علیه) در ادامه توضیح می دهند که راه برزخی شدن و ادراک مجردات برزخی آن است که انسان اشتغال خود را به امور طبیعی کمتر نماید و علایق[3] طبیعت را در وجود خود تضعیف کند. همچنین راه رسیدن به مرحلة تجرد عقلی آن است که انسان اشتغال خود را به دو عالم طبیعت و برزخ کم کند و اشتغال به عالم عقل داشته باشد. (تقریرات فلسفه، ج3، صص403-412)
 
امام (رحمة الله علیه) توضیح می دهند که راه برزخی شدن و ادراک مجردات برزخی آن است که انسان اشتغال خود را به امور طبیعی کمتر نماید و علایق طبیعت را در وجود خود تضعیف کند.

البته، امام (رحمة الله علیه) در این حرکت انسان را تنها نمی دانند و معتقدند که در سیر تکاملی انسان از عالم طبیعت به مراتب بالاتر قوای عزرائیلیه[4] نیز در کارند و نفوس جزئیه را عمال عزرائیل و نفوس قویه را خود آن حضرت بالا می کشد تا جایی که نفس در صفای تجردی کامل میشود و از جوهر طبیعی و مادی خارج می گردد. (تقریرات فلسفه، ج3، ص35-36)
از طرف دیگر، امام خمینی (رحمة الله علیه)، با رویکرد دینی، با تأکید بر ارتباط عوالم سه گانه و سرایت نمودن آثار هر یک به دیگری - چه در جانب کمال و چه در جانب نقص - استدلال می کنند که اگر کسی به وظایف عبادی و مناسک دینی عمل نماید تأثیر آن در قلب و روحش در جهت کمال می گذارد و تهذیب اخلاق و تحسین باطن در دو عالم دیگر گذارده و سیر در مقامات انسانی را آسان می کند، بنابراین کمال در هر مقام بستگی به کمال مقام قبلی دارد. به همین ترتیب در جهت نقصان نیز وقتی اعمال انسان ناقص شد، احتجابی در قلب و کدورتی در روح حاصل میشود که مانع نور ایمان و یقین میشود. (شرح چهل حدیث، ص387-388)
نتیجه ای که از مطالب فوق بدست می آید اینست که حقیقت انسان در هر مرتبه ای منطبق بر همان مرتبه است یعنی: انسان در عالم مُلک ملکی است و در عالم ملکوت ملکوتی است و در عالم جبروت جبروتی. (شرح دعای سحر، ص7)
 
4- انسان جامع و مصداق آن:
نکتة مهمی که در اندیشة امام خمینی (رحمة الله علیه) دربارة جامعیت و ساحت های وجود انسان به چشم می خورد، ماهیت انسان جامع و مصداق حقیقی آن است. بنابراین این سؤال مطرح میشود که انسان جامع در نظام آفرینش چه جایگاهی دارد؟ و اینکه مصداق حقیقی چنین انسانی کیست؟ پاسخ به این دو سؤال را به صورت جداگانه در آثار امام (رحمة الله علیه) بررسی می کنیم:
 
4-1- جایگاه انسان جامع:
امام (رحمة الله علیه) انسان جامع را جامع جمیع کمالات مراتب وجود و هستی می دانند. ایشان نسبت تعیّن این انسان را به سایر تعینات هستی مطابق با نسبت اسم اعظم الهی به سایر اسماء الهی می دانند. (تعلیقات على شرح فصوص الحکم و مصباح الانس، ص108) ایشان در این باره با استدلال نمودن بر اسماء الهی از طریق موجودات (اعیان)، توضیح می دهند که نخستین تعیّن در عالم موجودات، تعیّن اسم اعظم و جلالة «الله» - به عنوان اسم جامع سایر اسماء - است. به همین ترتیب این اسم جامع، دارای تعیّنی ثابت است که نخستین تعیّن و تجلّی است و آن عین ثابتِ انسان کامل و جامع است. سایر اعیان موجودات تحت این عینِ ثابت اند و فیض الهی از مجرای او به آنها می رسد. (مصباح الهدایه، ص30 به بعد)
بر این اساس، سایر انسان ها نیز به تبع و طفیلی ذات مقدس انسان جامعی - که جامع علم و عمل است - به مقام فنای ذات مقدس حق تعالی می رسند و به واسطة انسان کامل و جامع به کمالات خود می رسند. (شرح چهل حدیث، ص418)
 
امام (رحمة الله علیه) انسان جامع را جامع جمیع کمالات مراتب وجود و هستی می دانند. ایشان نسبت تعیّن این انسان را به سایر تعینات هستی مطابق با نسبت اسم اعظم الهی به سایر اسماء الهی می دانند.

بنابراین مؤمنین حقیقی نیز در سیر معنوی تابع و تسلیم ذات انسان کامل اند و به نور هدایت او سیر می کنند. در این صورت است که صراط مؤمنین، صراط مستقیم است و حشر آنها نیز با انسان کامل خواهد بود، به شرط آن که قلوب خود را از تصرفات شیاطین و خودخواهی ها حفظ کنند و خود را به طور کامل تسلیم انسان کامل کنند. (شرح چهل حدیث، ص532) به علاوه، همانطور که اسم «الله» اسم مستجمع جمیع صفات و اسماء است، عین «انسان کامل»، نمونه و مصداق انسان جامعی است که تمامی مراتب و ساحت های انسانی را در خود به فعلیت و ظهور رسانده است.
 
4-2- مصداق حقیقی انسان جامع:
امام خمینی (رحمة الله علیه) در پاسخ به این سؤال که مصداق حقیقی انسانی که تمامی صفات عوالم سه گانه را در خود متجلّی ساخته کیست؟ با استناد به آیة: «و علّم آدمَ الأسماءَ کلَّها» (بقره:31)، آدم ابوالبشر را به عنوان انسان جامع، جلوه گاه نور حق و مظهر اسم اعظم و مظهر جمیع اسمای الهی دانسته و البته این مظهریت و جلوه گاه بودن را منحصر به آدم نمی دانند، چرا که از نظر ایشان، همه ما انسان ها آدم هستیم ولی فرق ما و او در این است که مظهریت اسمای الهی در ما در حالت قوه مانده و به فعلیت نرسیده است.
از نظر امام خمینی (رحمة الله علیه)، حضرت آدم تنها یکی از مصادیق انسان جامع است که مظهر اسما و صفات حق و مثال و نشانة حق تعالی است.
 
همانطور که اسم «الله» اسم مستجمع جمیع صفات و اسماء است، عین «انسان کامل»، نمونه و مصداق انسان جامعی است که تمامی مراتب و ساحت های انسانی را در خود به فعلیت و ظهور رسانده است.

امام (رحمة الله علیه) با استناد به آیة: «وله المثل الاعلی» (روم:27) برای حق تعالی مثل و مانند به معنی نشانه و آیه قائل اند. ایشان، انسان جامع را مثال و آیت اسم اعظم حق تعالی - یعنی الله - می دانند که آینة تمام نمای اسماء و صفات الهی است. (چهل حدیث، ص643) به همین دلیل است که انسان کامل جامع در تعبیر عرفانی ایشان با عنوان «حضرت کون جامع» آمده است. (چهل حدیث، ص643؛ شرح دعای سحر، ص88)
ایشان، مصداق حقیقی مظهریت اسم اعظم الهی را ابوالبشر روحانی، حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) - به عنوان انسان جامع و کامل - می دانند که قبل از تمام موجودات، موجود بوده و صدور و خلقت ملائکه هم از آن حضرت است. (تقریرات فلسفه، ج3، ص48) همانطورکه پیغمبر اکرم جامع ترین انسان است که در رأس هرم هستی عالم قرار دارد. (صحیفة امام، ج16، ص234؛ ج12، ص421)
امام (رحمة الله علیه) همانطور که وجود پیغمبر اکرم را به عنوان حقیقت محمّدی (صلی الله علیه و آله) مصداق انسان جامع و کامل و تعیّن اسم اعظم «الله» به شمار می آورند، دربارة مقام حقیقت علوی نیز چنین اعتقادی دارند. (مصباح الهدایه، ص45) ایشان، وجود مبارک امام علی (علیه السلام) را به عنوان «سرّ توحید» از مصادیق انسان جامع دانسته و در عصر حاضر، حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) - کسی که عصاره و فشرده عالم است - مصداق حقیقی و فعلی انسان جامع به شمار می آورند. (آداب الصلوة، ص298؛ صحیفة امام،ج12، ص423)
 
5- نتیجه:
از بررسی آراء امام خمینی (رحمه الله علیه) دربارة جامعیت وجود انسان و ساحت های وجودی او این نتیجه به دست می آید که مراتب و ساحت های وجودی انسان بسیار گسترده و به صورت بالقوه است. هر انسانی می تواند با به فعلیت رساندن آنها در سیر تکاملی، راه سعادت خود را هموار نماید. البته انسان های مؤمن در این مسیر باید با بهره گیری از تعالیم الهی انبیاء و تعالیم حقیقت انسان جامع یعنی حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) به ویژه مصداق فعلی آن یعنی حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، ضمن گام نهادن در صراط مستقیم از طریق اشتغال به امور ملکوتی و برزخی و کم کردن توجه به امور مادی و ملکی، مقامات انسانی را پشت سر بگذارند.
 
پی نوشت ها:
1- پیچیده، فشرده.
2- جایگزین شدن آنچه تحلیل رفته است.
3- حجاب ها، تعلقات.
4- منظور از قوای عزرائیلیه، عزرائیل، ملک الموت و فرشتگان مأمور قبض و سیر روح انسان در مراتب وجودند.
 
منابع:
- قرآن کریم.
1- آداب الصلوة؛ امام خمینى، روح الله؛ تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، 1372.
2- انسان ­شناسی در اندیشه امام خمینی، تبیان، دفتر چهل و سوم، مرضیه اخلاقی و شایسته شریعتمداری، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران، 1385.
3- تقریرات فلسفه امام خمینی، عبدالغنی اردبیلی، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران، 1381.
4- شرح دعای سحر؛ امام خمینى، روح الله؛ چاپ اول، تهران، انتشارات تربت، 1376.
5- شرح چهل حدیث، امام خمینی، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1371.
6- صحیفه امام، امام خمینی، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران، 1378.
7- صحیفه نور؛ امام خمینى، روح الله؛ تهران، مرکز مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، 1361.
8- تعلیقات على شرح فصوص الحکم و مصباح الانس، امام خمینى، مؤسسه پاسدار اسلام، 1410ق.
9- مصباح الهدایة الى الخلافة و الولایه، امام خمینى، مقدمه سیدجلال‏الدین آشتیانى، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، 1376ش.
 



 
امتیاز دهی
 
 

نسخه قابل چاپ
  • ارسال به دوستان
نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 
 
امتیاز دهی
 
 

مطالب مرتبط

انواع انسان شناسی از منظر امام خمینی (رضوان الله تعالی علیه)
  • 1396/3/18 پنجشنبه انواع انسان شناسی از منظر امام خمینی (رضوان الله تعالی علیه)
    با توجه به رویکردهای گوناگون در موضوع انسان شناسی، این سؤال مطرح میشود که در اندیشه امام خمینی (رحمة الله علیه) انسان شناسی از چه رویکردهایی برخوردار است و چه نسبتی بین این رویکردها برقرار است؟ با نظر به نگرش کل نگری امام (رحمة الله علیه) در انسان شناسی، اگرچه روش های دینی، فلسفی ...
حضرت فاطمه زهرا «سلام الله علیها»، همتای قرآن
حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها و مباهله با کفر
  • 1392/12/26 دوشنبه مجموعه مقالات : حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها در آیینه وحی حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها و مباهله با کفر
    مباهله یا نفرین کردن یکی از حوادث صدر اسلام است که پیامبر اکرم (صلی الله علیه واله) به منظور نفی اعتقاد مسیحیان نجران به الوهیت عیسی (علیه السلام)، به آن اقدام کرد. طبق فرمان خدا هر دو طرف می بایست از میان مردان، زنان و کودکان عده ای را به همراه می بردند؛ به اعتقاد علمای شیعه و معظم اهل سنت، حضرت رسول (صلی الله علیه واله) اهل بیت خود یعنی علی بن ابی طالب، فاطمه و حسنین (علیهم السلام) را با خود بردند. پرسش این است جایگاه حضرت زهرا (سلام الله علیها) در این حادثه چه بود؟ در این مقاله اثبات می شود که این برترین و مقربترین زنِ عالم، نقش بی بدیلی داشته است.
تداوم حضور انسان کامل
  • 1392/10/29 يكشنبه پیامبر اعظم ، محور وحدت عالم هستی تداوم حضور انسان کامل
    از آنجا که فیض الهی همواره استمرار دارد، حضور انسان کامل نیز همواره تدوام خواهد یافت. حال سؤال این است که انسان کامل چگونه واسطه ایجاد و بقای عالم است؟ و این واسطه در هر زمانی اختصاص به چه کسی دارد؟ طبق قاعدة امکان اشرف، انسان کامل به عنوان علّت فاعلی و غایی، واسطة ایجاد عالم است. بر اساس منطق قرآن و نیز برهان، انسان کامل واسطة بقاء نیز هست. همچنین با توجه به صفت حکمت الهی و مطابق قاعدة لطف، مصداق حقیقی انسان کامل و واسطة فیض الهی در هر زمان امام معصوم است که در زمان حاضر مصداق آن امام زمان (علیه السلام) است.
انسان کامل مظهر رحمانیت الهی
  • 1392/10/28 شنبه پیامبر اعظم ، محور وحدت عالم هستی انسان کامل مظهر رحمانیت الهی
    انسان کامل در مکتب اسلام، مظهر تمام نمای اسماء و صفات الهی است که گام در صراط مستقیم الهی نهاده و به مقصد رسیده است. از آنجایی که خداوند متعال به مقتضای رحمت عام خود، خواستار هدایت نوع بشر است، با معرفی مصادیق انسان کامل در هر زمان و امر به پیروی و الگو گیری از آنها، بشر را در مسیر هدایت به دست بهترین بندگان خود سپرده و به این ترتیب، رحمانیت خود را در حد اعلی به ظهور رسانده است. اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام از جملة بارزترین مصادیق انسان کامل اند که در رأس این هرم هدایتی قرار گرفته و خداوند از طریق ایشان، جملة بشریت را تحت رحمت خاصة خود گرد آورده است.
امام على(ع):امروز تنها عید کسى است که خداوند روزه‏اش را پذیرفته و شب زنده‏دارى‏اش را سپاس گزارده است . نهج البلاغه حکمت 428