خدمات

سایت فرهنـگی تبلیـغی حـرم مطهـر رضـوی

ارسال به دوستان
 
ارسال به دوستان
  • ارسال به دوستان
  • اضافه كردن به ليست دلخواه مرورگر
  • تعیین صفحه پیش فرض مرورگر
  • چاپ
  • آر.اس.اس
  • آمار بازدید
    تعداد بازدید از سایت: 183507674
    تعداد بازدید این صفحه: 843613
    در امروز: 80875

نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
×
درهم و دینارهای طلا  و نقره آل بویه
درهم و دینارهای طلا و نقره آل بویه
درهم و دینارهای طلا و نقره آل بویه آل بویه از امیران محلّی شیعی مذهب در شمال ایران بودند که در قرن های سوم و چهارم هجری قمری، بخش بزرگی از ایران را تصرّف نمودند و بر مرکز خلافت اسلام، تسلّط یافتند. مسکوکات آل بویه، شامل درهم های نقره و دینارهای طلا می باشد. درهم های نقره، بخش عمده ی نظام پولی آل بویه را تشکیل می دهد.وزن مسکوکات آل بویه، همچون وزنِ سکّه های خلفای پیش از ایشان، مقداری معیّن و استاندارد نبود.  

 
آل بویه (320-440 هجری قمری)، فرزندان ابوشجاع بویه، پسر فناخسرو دیلمی و از امیران محلی شیعی مذهب در شمال ایران بودند که در قرن های سوم و چهارم هجری قمری و هم زمان با تضعیف خلافت عباسیان، بخش بزرگی از ایران را تصرف نمودند و بر مرکز خلافت اسلام، تسلط یافتند.
ابوشجاع بویه، سه پسر به نام های علی، حسن و احمد داشت که پس از تسلط بر کرج، اصفهان، فارس و کرمان، با چیره شدن بر خلیفه المستکفی بالله عباسی، دارالخلافه ی بغداد را به تصرف درآوردند و بدین ترتیب، خلافت عباسی از سال 334 هجری قمری، تحت سلطه ی کامل آل بویه درآمد. این برادران که بنیان گذاران نخستین حکومت شیعی و مروج مذهب تشیع در بلاد اسلامی بودند، به ترتیب، عمادالدوله، رکن الدوله و معزالدوله لقب گرفتند و سرزمین ایران را میان خود تقسیم نمودند؛ به طوری که عماد الدوله ابوالحسن علی (320-338) به امارت فارس و خوزستان، رکن الدوله ابوعلی حسن (328-366) به امارت الجبل (ری، همدان و اصفهان) و معز الدوله ابوالحسین احمد (334-356) به امارت بغداد و کرمان دست یافتند.
دوران امارت 120 ساله ی آل بویه، هم زمان با خلافت هشت تن از خلفای عباسی، شامل القاهر بالله (320-322)، الراضی بالله (322-329)، المتقی بالله (329-333)، المستکفی بالله (333-334)، المطیع لله (334-363)، الطائع لله (363-381)، القادر بالله (381-422) و القائم بأمر الله (422-467) بود که به صورت تشریفاتی و با دریافت مقرری از امرای آل بویه می زیستند و به جز اقامه ی مراسم مذهبی و تشریفاتی و امضای فرمان ها، اختیار دیگری نداشتند.
اُمَرای آل بویه، همواره حامی و پشتیبان شیعیان بودند؛ به طوری که در دوران امارت معزالدوله، مراسم سوگواری سید الشهدا(علیه السلام) در روز عاشورا و مراسم جشن و شادمانی در سال روز واقعه ی غدیر خم برگزار می گردید. فُقَهای نامدار شیعه، همچون شیخ صدوق، شیخ مفید و سیدرضی (گردآورنده ی نهج البلاغه)، به ترتیب از سوی رکن الدوله، عضدالدوله و بهاءالدوله، تکریم و تعظیم می شدند. ابوعلی سینا، دانشمند شهیر ایران و صاحب آثار ارزشمند و بی مانندی همچون قانون، شفا، اشارات و دانشنامه ی علایی نیز یکی از دَه ها دانشمندی است که با حمایت امیران دانش دوست آل بویه پرورش یافتند.
درگیری آخرین اُمَرای آل بویه برای کسب قلمروِ بیش تر، سرانجام سبب ضعف این سلسله و انقراض آنان به دست دیالمه ی کاکویه، غزنویان و سلجوقیان گردید.
 
مسکوکات آل بویه
مسکوکات آل بویه، شامل درهم های نقره و دینارهای طلا می باشد. درهم های نقره، بخش عمده ی نظام پولی آل بویه را تشکیل می دهد و تقریباً در تمامی ضراب خانه ها ضرب می گردید. دینارهای طلا نیز در منطقه ی جبال، مدینه السلام، عمان و در نیمه ی دوم قرن چهارم هجری، به مدت کوتاهی در سوق الاهواز، فارس، بصره، آمل و جرجان ضرب می شد.
 
فهرست نسبتاً کامل ضراب خانه های مسکوکات آل بویه در قلمرو تحت فرمانروایی ایشان، به شرح زیر است:
فارس: ارجان، دارابجِرد (دارابگرد)، فسا، فُرج، هُزو، جنابه(گناوه)، کَرد فنا خسرو، کازرون، ناوبنجان، سابور، شیراز، سیراف و توج؛
کرمان: بم، بردسیر، جیرفت، نرماشیر، رودان، السیرجان؛
عمان: عمان؛
خوزستان: الاهواز، العسکر، عسکر من اهواز، عسکر مکرم، ایذج، ایذج من الاهواز، جندی شابور (جندی شاپور)، جندی شابور من الاهواز، رامهرمز، رامهرمز من الاهواز، سماره الاهواز، سوفی الاهواز، سوق الاهواز و تُستر من الاهواز؛
عراق/ جزیره: البصره، الکوفه، مدینه السلام، الموصل، نصیبین، الرافقه، تکریت و واسط؛
جبال: اسدآباد، الدیناور، همدان، حُلوان، اصبهان(اصفهان)، الکرج، ماه البصره (= نیهاوند)، ماه الکوفه (= الدیناور)، المحمدیه (ری)، نائین، نیهاوند، قرمیسین، قزوین، قم، ساوه؛
کاسپین: آمل، اَستَرآباد، الدیلم، هوسم، جرجان (گرگان)، الرویان و ساری.
 
از آل بویه، مسکوکات یادبود و هدیه نیز که به مناسبت اعیاد ضرب می شد، به مقدارِ کمی بر جای مانده است که تصویر برخی از اُمَرا، همچون رکن الدوله، عضدالدوله و عزالدوله و القاب و عناوین آن ها، به دو خط کوفی و پهلوی ساسانی، بر روی آن ها ضرب شده است.
وزن مسکوکات آل بویه، همچون وزنِ سکه های خلفای پیش از ایشان، مقداری معین و استاندارد نبود. به نظر می رسد، رعایت نکردن وزن استاندارد برای درهم های نقره، نخستین بار در سال 251 هجری قمری در سامرا به وقوع پیوست و تا پایان قرن سوم هجری، امری رایج در تمامی بلاد اسلامی گردید.
دَرجِ نام دو امیر آل بویه، یکی بر روی سکه و دیگری بر پشت آن، نام خلفای عباسی، فراوانی القاب، فراوانی ضراب خانه ها و ...، از جمله مواردی است که مسکوکات این دوره از تاریخ را به منابع اطلاعاتی و تحقیقاتی ارزشمندی برای مورخان و سکه شناسان بدل کرده است.
 
مشخصات کلی مسکوکات آل بویه به شرح زیر می باشد:
روی سکه:
 
کتیبه ی «لله محمد رسول الله ... [ نام خلیفه ی عباسی ] [ نام امیر آل بویه با القاب ]» (در مرکز) و کتیبه ی «محمد رسول الله ارسله بالهدی و دین الحق لِیُظهِرَه علی الدینِ کُله و لَو کَرِهَ المُشرکون» (در حاشیه).
 
پشت سکه:
 
کتیبه ی «لا إله الا الله وحده لا شریک له [نام امیر آل بویه با القاب]» (در مرکز) و کتیبه های «بسم الله ضرب هذا الدرهم [محل ضرب] سنه [سال ضرب]» و «لله الأمر من قبل و من بعد و یؤمئذ یفرح المؤمنون بنصر الله» (در حاشیه).
 
مروری بر مسکوکات آل بویه (موجود در موزه ی تمبر، اسکناس و مسکوکات)
بزرگ ترین مجموعه مسکوکات آل بویه، در موزه های بزرگ اروپا و آمریکای شمالی، همچون موزه ی ملی آرمیتاژ (در سَنت پترزبورگ)، موزه ی ملی برلین، موزه ی سلطنتی سوئد، موزه ی راکفلر در بیت المقدس (اورشلیم)، موزه ی بریتانیا، موزه ی ملی تاریخ در مسکو، موزه ی ملی دانمارک، موزه ی باستان شناسی استانبول و انجمن سکه شناسی آمریکا نگه داری می شود.
موزه ی سکه ی بانک سپه، تماشاگه پول (وابسته به بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی)، موزه و کتابخانه ی ملی ملک در تهران و موزه ی میرزا محمد کاظمینی در یزد، از جمله موزه های ایران است که سکه های آل بویه را در معرض دید علاقه مندان قرار داده اند. در این میان، گنجینه ی تمبر، اسکناس و مسکوکات آستان قدس رضوی، تنها موزه در شرق ایران اسلامی است که مجموعه ای از درهم ها و دینارهای اُمَرای مختلف آل بویه را در اختیار دارد.
مسکوکات موجود از آل بویه در این گنجینه، شامل درهم های نقره ی علی بن بویه (عمادالدوله)، علی بن بویه/ احمد بن بویه، عمادالدوله/ معزالدوله، رکن الدوله/ معزالدوله، رکن الدوله/ عضدالدوله، رکن الدوله/ فخرالدوله، شرف الدوله، فخرالدوله/صمصام الدوله، سلطان الدوله/ الغالب بالله (ولیعهد)، مجدالدوله و شمس الدوله و دینارهای طلای مجدالدوله می باشد که نام خلفای عباسی (الراضی بالله، المستکفی بالله، المطیع لله، الطائع لله و القادر بالله) نیز روی آن ها مشاهده می شود.
این سکه ها که در فاصله ی سال های 324 إلی 405 هجری قمری و در ضراب خانه های ارجان، اصفهان، اهواز، بصره، تستر من الأهواز، جنابا (بندر گناوه)، جیرفت، سوق الاهواز، سیراف، سیرجان، شیراز و مدینه السلام (بغداد امروزی) ضرب شده اند، توسط آقایان نادر محمدی از تهران، حاج محمود کلاهدوزی از اصفهان و سید حمیدرضا سادات اخوی از سوئد به این گنجینه اهدا گردیده است.
 
تصاویر برگزیده ای از مسکوکات آل بویه که در گنجینه ی تمبر، اسکناس و مسکوکات به نمایش گذاشته شده است، به شرح زیر می باشد:
 

«قدیمی ترین سکه ی موجود از آل بویه در گنجینه»
درهم نقره ی علی بن بویه (عمادالدوله/ 320-338) + الراضی بالله (خلیفه ی عباسی/322-329)
(ضرب شیراز در سال 324 هجری قمری)
 
 

 درهم نقره ی علی بن بویه (عمادالدوله/320-338 ه.ق) + احمد بن بویه (معز الدوله/ 334-356) + المستکفی بالله (خلیفه ی عباسی/333-334)
(ضرب تستر من الأهواز در سال 334 هجری قمری)
 
 
 
درهم نقره ی رکن الدوله ابوعلی حسن (328-366) + عضدالدوله ابوشجاع فناخسرو (338-372) + المطیع لله (خلیفه ی عباسی/334-363)
(ضرب جنابا (بندر گناوه) در سال 340 هجری قمری)
 

 
دینار طلای بهاءالدوله ابونصر فیروز (379-403) + القادر بالله (خلیفه ی عباسی/381-422)
(ضرب سوق الاهواز در سال 399 هجری قمری)
 
 
 
منبع:
مجله دانشورز؛ماهنامه فرهنگی اطلاع رسانی سازمان کتابخانه ها،موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی
 
کلمات کليدي
درهم و دینارهای طلا و نقره آل بویه, مسکوکات آل بویه, گنجینه اسکناس آستان قدس رضوی, موزه سکه آستان قدس رضوی, موزه سکه و اسکناس آستان قدس رضوی, معرفی گنجینه های مختلف موزه
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
یادگاری، پر ماجرای تاریخی
  • 1395/11/12 سه شنبه سکه های اسلامی در موزه مرکزی آستان قدس رضوی یادگاری، پر ماجرای تاریخی
    گنجینه سکه مجموعه ای شامل چندین هزار سکه مربوط به دوره های مختلف تاریخی است که در طبقه منهای یک موزه مرکزی در معرض دید عموم قرار گرفته است. سکه های موجود در موزه آستان قدس رضوی به ترتیب زمانی متعلق به دوره ها و سلسله های عرب-ساسانی، اموی و عرب- طبرستانی، عباسی، صفاریان، سامانیان، زیاریان، آل حمدان، آل بویه و غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، ایلخانان، اتابکان زنگی، آل مظفر، آل جلایر، سربداران، تیموریان، قره قویونلوها و آق قویونلوها، صفویان، افشاری و قاجار است
گذری بر نفایس موجود در گنجینه ی فرش آستان قدس ضوی
  • 1395/9/15 دوشنبه قصه ی شاه عباس و تُرنج گذری بر نفایس موجود در گنجینه ی فرش آستان قدس ضوی
    قصه ی فرش در بارگاه رضوی(علیه السلام)، به تار و پود و نقش ترنجِ فرش های وقفی و نذری این صحن و سرا گره خورده است. بخش عمده ای از آثاری که امروز در موزه ی آستان قدس رضوی نگه داری می شود، حاصل نیّات خیرِ مشتاقان صحن و سرای هشتمین حجّت حق است. هر یک از نفایس موجود در گنجینه ی فرش آستان قدس رضوی، دارای جنبه های گوناگونی است که به آن ها ارزش و اعتبار می بخشد. در کنار آن ها، وجود ریزبافت ترین فرش جهان که تصویری از معراج پیامبر اکرم(ص) را به نمایش گذاشته، بدون شک غنای بیشتری به این مجموعه بخشیده است.
 نخستین سکه های ماشینی ضرب شده در ایران
اهدای مجموعه کم نظیر از سکه ها و اسکناس ها به موزه حضرت رضا(ع)
نظرات
ارتباط با ما
نشانی:مشهد مقدس حرم مطهر امام رضا علیه السلام صحن جامع رضوی ایوان غربی
تلفن:32214421
فکس:32212008
ایمیل:Razavi.aqr.ir
 
 
  • صفحه اصلی
  • درباره ما
  • سایت های مرتبط