خدمات

سایت فرهنـگی تبلیـغی حـرم مطهـر رضـوی

ارسال به دوستان
 
ارسال به دوستان
  • ارسال به دوستان
  • اضافه كردن به ليست دلخواه مرورگر
  • تعیین صفحه پیش فرض مرورگر
  • چاپ
  • آر.اس.اس
  • آمار بازدید
    تعداد بازدید از سایت: 153263821
    تعداد بازدید این صفحه: 660745
    در امروز: 20370

نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 
×
سه شنبه 12/11/1395
 

  قوام الدین شیرازی؛ استاد عشق و هنر

قوام الدین بن زین الدین شیرازی، از اهالی شیراز و مشهور به «طیان» است وی در روزگار تیموریان زندگی می کرد و از معماران برجسته و مشهور عهد شاهرخ تیموری به شمار می رفت. مهمترین اثر استاد قوام الدین مسجد گوهرشاد است که در سال 821 ه.ق کار ساخت آن به پایان رسید.  
 
در لابه لای خط کف دست های من                خاک غریب الفت و مهر تو کهرباست
 ای مهربان امام من از قلب من بخوان                            در هر چه خشت زدم ذکر یا رضاست
     فدوی
 
 

وارد صحن که می شود رایحه ای آشنا مشامت را می نوازد؛ بوی عطر سحر می آید و صدای اذان، که طنین انداز می شود؛ اینجا مسجد است؛ مسجد گوهرشاد، که با هنرمندی معماری مشهور، به نام  قوام الدین شیرازی ساخته شده است دو مناره بسیار بلند در صحن آن به چشم می خورد؛ وقتی به آن ها می نگری دعا و مناجات زائران در ذهنت تداعی می شود و دو دست دعا که به سمت آسمان می رود در آسمان ذهنت نقش می بندد و شاید یادی کنی از دستان هنرمندی که روزی با عشق و ایمانی راسخ کمر به همت ساخت آن نهاد.
قصد داریم در این مجال، گذری داشته باشیم بر احوال و آثار استاد مرحوم قوام الدین شیرازی، معمار چیره دست بنای تاریخی مسجد گوهر شاد.
«قوام الدین بن زین الدین شیرازی»، از اهالی شیراز و مشهور به «طیان» است. لقب «طیان» شاید به این دلیل باشد که وی در بنایی، معماری و طیانی که کار با گِل و نوعی مهارت در گچ بری و تزیین منازل با گل و برگ است؛ مهارت داشت.
«مهدی صحرا گرد» درباره وی می نویسد: «لقب قوام الدین در کتیبه ایوان مقصوره مسجد گوهرشاد «طیان» ذکر شده که ممکن است از حرفه خانوادگی او برآمده باشد؛ برخی طیان را با «گِل کار» و برخی با «گچ بر» هم معنی دانسته اند. البته ممکن است او این لقب را از سر تواضع برای خود برگزیده باشد.»

کتیبه مربوط به نام قوام الدین شیرازی / بر پایه ایوان مقصوره مسجد گوهرشاد

سال تولد قوام الدین به درستی معلوم نیست. وی در روزگار تیموریان زندگی می کرد و از معماران برجسته و مشهور عهد شاهرخ تیموری(ح: 807-850ق) به شمار می رفت. از وی آثار زیادی به جا مانده که مهمترین آنها
مسجد گوهرشاد است که در سال 821 ه.ق کار ساخت آن به پایان رسید.
 

مناره های مسجد گوهرشاد

نام قوام الدین به عنوان استاد معمار، در انتهای کتیبه حاشیه ایوان مقصوره مسجد گوهرشاد با خط بایسنغر تیموری، فرزند گوهرشاد نوشته شده؛ در این کتیبه از وی با عنوان « قوام الدین بن زین الدین شیرازی طیان» یاد شده است.
«مهدی صحرا گرد» معتقد است: « نوآوری های قوام الدین در معماری به گونه ای است که آثارش مهر و نشان ویژه ای دارد» و به راستی نیز چنین است.
 
 

صحن مسجد گوهرشاد

قوام الدین علاوه بر معماری در علم نجوم و هندسه نیز تبحر داشت.
«سید حسن حسینی» در آستان هنر می نویسد:
«مؤلف حبیب السیر، قوام الدین را «قدوه1 مهندسان زمان و معماران دوران»، صاحب مطلع سعدین «وی را اعجوبه روزگار و نادره اعصار» و مؤلف تذکره الشعرا «در مهندسی و طراحی و معماری» او را جزو چهار هنرمند بی نظیر عهد شاهرخ تیموری به حساب آورده است.»
«خواند میر» در شرح احوال قوام الدین آورده است: « ازجمله آثار آن استاد نادره کار2 در دارالسلطنه هرات عمارات مهدعلیا گوهرشاد آغا ست». منظور از عمارات مدرسه و مسجدی بیرون شهر هرات در شمال آن است که گوهرشاد دستور ساخت آن را داد. ظاهرا قوام الدین از سال 820 ه.ق همکاری خود را در ساختمان و مدرسه گوهرشاد در شمال هرات آغاز و تا 841 ه.ق آن را تکمیل نمود.
از دیگر آثار این معمار گرانقدر باغ و سرایی است در مشهد، که آن را برای شاهرخ ساخت؛ پس از آن شاهرخ وی   را برای ساخت مصلی و مدرسه گوهرشاد به هرات فرستاد.
چنان که پیداست قوام الدین تا پایان عمر پیوسته کار می کرد؛ آخرین بنایی که توسط وی ساخته شد ساختمان مدرسه «خرگرد» در چهار کیلومتری خواف، در روستای «خرگرد» است. این بنا به دستور خواجه غیاث الدین پیراحمد خوافی، وزیر شاهرخ تیموری، در سال 848 ه.ق به پایان رسید. قوام الدین شیرازی در سال 842 ه.ق درگذشت و برادرش غیاث الدین ساخت این بنا را به اتمام رساند. این موضوع در کتیبه ایوان جنوبی مدرسه بدین صورت آمده: « بنت هذه المدرسه المبارکه الغیاثیه علی ید العبد المرحوم استاد قوام الدین شیرازی و تمت بعمل العبد استاد غیاث الدین شیرازی».
 

نام قوام الدین و غیاث الدین شیرازی درکتیبه احداثیه مدرسه غیاثیه خرگرد

نویسنده کتاب «معماری ایران (دوره اسلامی)» نیز قوام الدین را از هنرمندان سده نهم، معمار بزرگ و مشهور دوران شاهرخ تیموری، طراح و معمار مسجد گوهرشاد، و معمار مصلا و خانقاه مدرسه هرات و آغاز گر ساختمان مسجد «خرگرد» می داند.
شواهد حاکی از آن است که استاد قوام الدین در زمان ساخت مدرسه «خرگرد» در این روستا از دنیا رفته است. از جزییات علت مرگش اطلاعی در دست نیست؛ اما مدفنش در بیابان های روبروی مدرسه قرار دارد؛ البته  در خصوص سال درگذشت استاد قوام الدین، در منابع اندک اختلافی وجود دارد؛ فصیح خوافی (777-845ق) که معاصر قوام الدین بوده و او را می شناخته، فوت وی را روز شنبه اول شعبان 842 ه.ق نوشته است.
عبدالرزاق سمرقندی (816- 887 ه.ق) نیز همین تاریخ را تأیید کرده ولی مؤلف «تاریخ حبیب السیر» آن را در اول شعبان 844 ه.ق ثبت کرده است. به نظر می رسد با توجه به تقدم زمانی منبع، گفته خوافی صحیح است.
 
نویسنده: فدوی
 
منابع:
فصلنامه آستان هنر شماره 10؛ استاد قوام الدین طیان شیرازی؛ سید حسن حسینی
معماری ایران دوره اسلامی؛ محمد یوسف کیانی
شاهکارهای هنری در آستان قدس رضوی؛ کتیبه های مسجد گوهرشاد؛ مهدی صحراگرد
پی نوشت:
سرمشق؛ الگو. کسی که به او اقتدا کنند؛ شخصی که از او پیروی کنند؛ پیشوا (فرهنگ فارسی عمید)
کسی که کار بی مانند یا بسیار عجیب کند. (لغت نامه دهخدا)
 
  
کلید واژه ها:
استاد قوام الدین شیرازی , ایوان مقصوره مسجد گوهرشاد , مسجد گوهرشاد , مناره های مسجد گوهرشاد , گوهرشاد آغا , معمار مسجد گوهرشاد , قوام الدین شیرازی؛ استاد عشق و هنر  
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
حرم در گذر زمان
 از گذشته های دور تا سرزمین آفتاب
  • 1395/8/11 سه شنبه از گذشته های دور تا سرزمین آفتاب
    از زمان شهادت امام رضا علیه السلام و مدفون شدن ایشان در سناباد، تا کنون 1234 سال می گذرد. از آن زمان سلسله های بسیاری روی کار آمدند. که اولین آن ها طاهریان و آخرین آن ها تا پیش از نصب اولین ضریح، سلسله تیموریان است؛ هر چند این برهه از زمان (طاهریان تا تیموریان) دارای حوادث و اتفاقات زیادی بوده؛ اما مرقد مطهر امام رضا(ع) با وجود برخی حوادث، دچار آسیبی نشده است.
تزیینات مسجد گوهرشاد
  • 1395/4/9 چهارشنبه تزیینات مسجد گوهرشاد
    تزیینات مسجد گوهرشاد در حال حاضر شامل کاشی کاری، معرق و در بعضی موارد هفت رنگ است.کاشی های اوّلیه مسجد گوهرشاد از نوع معرق بوده است. از اواخر دوران صفویه جای کاشی کاری معرق را کاشی هفت رنگ یا خشتی گرفت.با استفاده از این شیوه نقّاشان و استادان می توانستند مناظر مختلفی را بر روی خشت های پخته به شکل کاشی درآورند
زمان احتمالی احداث مسجد گوهرشاد
ویژگی های معماری مسجد گوهرشاد
  • 1395/4/8 سه شنبه ویژگی های معماری مسجد گوهرشاد
    مسجد گوهرشاد در ضلع جنوبی هسته ی مرکزی حرم بنا شده و مسجد فاقد در اصلی است.در مسجد گوهرشاد تأکید بر محور قبله با ایوانی بلندتر از ایوان های دیگر انجام شده است.گنبد مسجد گوهرشاد مانند اکثر گنبدهای دوره ی تیموری، گنبد دوپوسته نار (پیازی) است.
نظرات
ارتباط با ما
نشانی:مشهد مقدس حرم مطهر امام رضا علیه السلام صحن جامع رضوی ایوان غربی
تلفن:32214421
فکس:32212008
ایمیل:Razavi.aqr.ir
 
 
  • صفحه اصلی
  • درباره ما
  • سایت های مرتبط