خدمات

سایت فرهنـگی تبلیـغی حـرم مطهـر رضـوی

ارسال به دوستان
 
ارسال به دوستان
  • ارسال به دوستان
  • اضافه كردن به ليست دلخواه مرورگر
  • تعیین صفحه پیش فرض مرورگر
  • چاپ
  • آر.اس.اس
  • آمار بازدید
    تعداد بازدید از سایت: 162133298
    تعداد بازدید این صفحه: 705938
    در امروز: 98469

نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 
×
چهارشنبه 1/10/1395
قالی های رواسبی؛ میراث فرهنگی ایرانیان 

  معرفی قالیچه ی رواَسبی موجود در موزه ی فرش آستان قدس رضوی)

مجموعه پوشش هایی را که بر روی اسب گذاشته می شود، سه دسته اند: رواندازهای مرتبط با زین، روزینی و روکپلی؛ غاشیه یا زین پوش؛ جُل اسب. رواَسبی یا جُل اَسبی، گونه ای قالیچه مانند است که به شکل U می باشد. به وسیله ی جُل، حیوان از سرما و گرما محافظت می شود. به دلیل این که محل نشستن سوارکارْ نرم باشد، بر پشت حیوان، جُلی از جنس پنبه و پشم انداخته می شود.بافت رواَسبی، بیشتر کار عشایری است که به پرورش اسب توجه فراوان دارند  
فرش ایران، زیباست و این زیبایی را مدیون ذهن و فکر و دست های خلاق طراحان، نقاشان، ریسندگان، رنگرزان و بافندگان می باشد؛ آنان که با تحمل سختی ها و ناملایمات، هنر این مرز و بوم را با تمام وجودِ سرشار از عشق خود پاسداری کرده اند و لحظه ای آرام نگرفته اند؛ آنان که رمز و راز این هنر را سینه به سینه انتقال داده اند و دنیای متمدن امروز را در هر نقطه از جهان، وادار به تحسین و تمجید نموده اند.
نقش و رنگ قالی ایرانی، هر بیننده ای را بی اختیار در جای خود میخکوب می کند؛ حس زیبایی شناسی و کنجکاوی او را برمی انگیزد و او را دقیقه ها و ساعت ها به تفکر وامی دارد.
هر شیئی که باستان شناسان از دل خاک های این سرزمین بیرون کشیده اند، علاوه بر کاربردشان در زندگی روزمره ی مردم آن زمان،  پر از ریزه کاری و هنرنمایی است. ایرانیان قدیم، از تزیین کوچک ترین ابزار و اثاث زندگی به آسانی نمی گذشتند و برای زیبا جلوه دادنش تلاش بسیار می کردند. امروزه شاید عشایر، تنها حامیان هنر کاربردی ایرانیان باشند. آن ها با کمترین امکانات و در دل طبیعت، با الهام و استفاده از قابلیت های اشیا، بافته های متنوعی خلق کرده اند؛ بافته هایی که از طرفی نیازهای روزمره شان را برطرف می کند و از طرفی دیگر، هر کدام، آثار منحصر به فرد هنری اند؛ آثاری که مشهورترین موزه های دنیا از آن ها نگه داری می کنند و با قیمت های نجومی بین افراد جابه جا می شوند.
به طور عمده، بافته های عشایر را زنانشان می بافند و به دلیل این که عشایر به طور دائم در حال کوچ و ییلاق و قشلاق کردن هستند، بافته ها طوری طراحی و بافته می شوند که به راحتی با اسب و شتر قابل حمل باشند. خودکفایی عشایر، در بافته های آن ها نیز دیده می شود. پشمِ بافته ها از گوسفندان و دام ها و رنگ های آن هم از گیاهان خودرو یا سایر منابع گیاهی تهیه می شود. دارهای قالی عشایری، به جای  این که عمودی باشد، افقی است تا راحت بتوان آن را حمل کرد. ممکن است بخشی از کار در ییلاق انجام شود و بخش دیگر، پس از حمل دارِ نیمه کاره، در قشلاق کامل گردد. جُل، پلاس، مال بند، خوابگاه یا مفرش، خورجین و نمکدان، نمونه ای از بافته های عشایرند. بدون اسب و شتر، کار عشایر لَنگ است و بخشی از بافته های عشایر به این حیوانات ربط پیدا می کند. هنگام کوچ، انگار یک خانه ی کامل با همه ی وسایلش سوار بر این حیوانات حرکت می کند.
جُل، همان روانداز اسب است که در مراسم خاص، روی اسب انداخته می شود. به ویژه در مراسم عروسی برای بردن عروس، به منظور تزیین حیوان از آن استفاده می نمایند. معمولاً اسم جُل را کنار پلاس شنیده ایم. پلاس هم یک بافته ی سوزن دوزی است که در خراسان متداول بوده و برای خودش یک نمونه ی منحصر به  فرد از بافته های عشایری است. جزءبه جزءِ تزیین های عشایری، کاروان کوچ را تبدیل به یک موزه ی هنری سیار می کند. تنوع فراوانی از انواع رواَسبی ها و خورجین ها در سراسر مناطق ایران به چشم می خورد.
رواَسبی؛ قالی تزیینی ـ پوششی
قالی های رواَسبی، به فراخور حال و هوای بافندگانش و نگاه دوستدارانش و عشق استفاده کنندگانش، آن چنان غوطه ور در فرهنگ های قومی گشته که گویی جزئی از آن شده است. در این میان، قالی های تزیینی (جُل اسبی)، در گوشه و کنار ایران، هر کجا که اسب بوده، خود را در دل سنت ها جای داده است. اسب، حماسه ی جاویدان ایل هاست. اسب، علاوه بر ساز و برگ، وسایل دیگری نیز دارد که پوشش ها یا رواَندازهای اسب به شمار می رود. پوشش های این حیوان، در واقع به مثابه البسه ی اوست. ایرانیان از دیرباز، توجه خاصی به رواَنداز اسب داشته اند و آن را بخشی از آرایش اسب و میراث فرهنگی خود می دانسته اند. به همین دلیل، از همان دوران اولیه، بسیاری از اسب پوش های خود را چون فرش می بافته اند. مجموعه پوشش هایی را که بر روی اسب گذاشته می شود، می توان به سه دسته ی کلی تقسیم کرد:
1) رواندازهای مرتبط با زین، روزینی و روکپلی
2) غاشیه یا زین پوش
3) جُل اسب
جُل در اصطلاح لغوی، به معنی پوشش ستوران است که به وسیله ی آن، حیوان از سرما و گرما محافظت می شود. معمولاً در هوای سرد و هوای آزاد و یا پس از یک مدت سوارکاری طولانی، جُل را روی اسب می اندازند تا از گزند سرما در امان باشد و نیز به عنوان عرق گیر، روی حیوان انداخته می شود تا عرق حیوان را خشک کند. همچنین به دلیل این که محل نشستن سوارکارْ نرم باشد، بر پشت حیوان، جُلی از جنس پنبه و پشم انداخته می شود. جُل، علاوه بر این موارد، لباس مهمانی اسب در مجالس عروسی یا اعیاد ملی و دید و بازدید های رسمی نیز می باشد. همان طور که صاحب اسب، ظاهر خود را می آراید، به آرایش اسبش نیز می پردازد و آن را با بهترین جُل ها تزیین می کند.
رواَسبی یا جُل اَسبی
رواَسبی، گونه ای قالیچه مانند است که به شکل U می باشد و از یک بدنه ی مربع شکل و دو دستک تشکیل گردیده است. قسمت بدنه به اندازه ای است که تمام سطح پشت اسب را می پوشاند و اندازه ی دو دستک به حدی است که سینه ی اسب را در بر می گیرد و برای گستردن بر پشت اسب به کار می رود. شکل، اندازه و اجزای رواَسبی، کم و بیش ثابت و مشخص است. هر جُل معمولاً دارای دو بازوی پهن(دستک) است که سینه ی اسب را می پوشاند. دستک ها توسط دست بافته ای نواری (خفتک)، با همان طرح و نقش، به یکدیگر بسته می شود. پهنای این دست بافته، بین 10 تا 70 سانتی متر است. سپس نواری باریک تر به صورت تسمه که به صورت یک تکه یا چند تکه بافته می شود، در دو طرف جُل می دوزند که در زیر شکم حیوان گره می خورد و آن را محکم نگه می دارد.
بافت رواَسبی، بیشتر کار عشایری است که به پرورش اسب توجه فراوان دارند. حس زیبایی گرایی نهاد انسان و علاقه ی او به تزیین ها باعث شده است که در گذشته، جهاز شتر، زین اسب یا قاطر و پالان الاغ های بزرگان و ثروتمندان و اشراف از جنس قالی باشد. این قالیچه ها معمولاً در مناطق عشایر، بلوچ، ترکمن و ایل های قشقایی برای تزیین و پوشش حیوانات و ستوران بافته می شود.
 

با این مقدمه، به معرفی یک نمونه از رواَسبی های موجود در گنجینه ی فرش و منسوجات آستان قدس رضوی می پردازیم.

قالیچه ی رواَسبی موجود در موزه ی فرش آستان قدس رضوی
طرح و نقش: ماهی درهم
تاریخ بافت: اوایل قرن 14 هجری قمری
بافنده: نامعلوم
محل بافت: سنه (سنندج)
نوع گره: متقارن
نوع رنگ: طبیعی
رَج شمار: 40 گره در 7 سانتی متر
ابعاد: 5/187 در 158 سانتی متر
جنس تار و پود: پنبه
جنس پرز: پشم
اهدایی: ستاد اجرایی فرمان امام خمینی(ره)
رواَسبی موجود در موزه، یکی از رواَسبی های نفیسی است که با طرح واگیره ای و نقش ماهی درهم ـ که از طرح های معروف سنندج است ـ بافته شده است. این رواَسبی، دارای حاشیه، زنجیره و متن می باشد. دور تا دور متن، در درون زنجیره ای به عرض دو سانتی متر، کتیبه ی «مبارک باد»، به صورت تکرار، بافته شده است.
 

 

این رواَسبی را بر روی حیوان می انداختند؛ با تزیین های زیادی آرایشش می نمودند و در مراسم عروسی، به منظور بُردن عروس به منزل داماد از آن استفاده می کردند.
 
 منبع:
مجله دانشورز؛ ماهنامه فرهنگی اطلاع رسانی سازمان کتابخانه ها،موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی
  
کلید واژه ها:
قالی رو اسبی , جُل اسب , موزه فرش آستان قدس رضوی , گنجینه ی فرش آستان قدس رضوی  
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
گذری بر نفایس موجود در گنجینه ی فرش آستان قدس ضوی
  • 1395/9/15 دوشنبه قصه ی شاه عباس و تُرنج گذری بر نفایس موجود در گنجینه ی فرش آستان قدس ضوی
    قصه ی فرش در بارگاه رضوی(علیه السلام)، به تار و پود و نقش ترنجِ فرش های وقفی و نذری این صحن و سرا گره خورده است. بخش عمده ای از آثاری که امروز در موزه ی آستان قدس رضوی نگه داری می شود، حاصل نیّات خیرِ مشتاقان صحن و سرای هشتمین حجّت حق است. هر یک از نفایس موجود در گنجینه ی فرش آستان قدس رضوی، دارای جنبه های گوناگونی است که به آن ها ارزش و اعتبار می بخشد. در کنار آن ها، وجود ریزبافت ترین فرش جهان که تصویری از معراج پیامبر اکرم(ص) را به نمایش گذاشته، بدون شک غنای بیشتری به این مجموعه بخشیده است.
نگاهی به قالی های پرده ای حرم مطهرحضرت رضا (ع)
  • 1394/5/20 سه شنبه از فرش خاک تا اوج افلاک نگاهی به قالی های پرده ای حرم مطهرحضرت رضا (ع)
    قالی های بسیاری در حرم امام رضا (ع) از روزگاران قدیم تا به حال فرش شده اند یا به دیوارها آویخته شده اند. برخی از این آثار ماندگار هنری، هم اکنون پرده نشین گنجینه فرش و منسوجات آستان قدس رضوی هستند. قالی هایی که از ارادت هنرمندان بافرهنگ ایرانی به ساحت قدس رضوی حکایت دارد. برای دیدن این آثار گرانبها، بازدید از گنجینه فرش و منسوجات آستان قدس رضوی را از دست ندهید.
ریز بافت ترین فرش جهان
  • 1393/10/16 سه شنبه ریز بافت ترین فرش جهان
    این تابلو از طرف سازمان جهانی یونسکو به عنوان ریزبافت ترین تابلوفرش جهان ثبت شده است و درگنجینه ی تخصصی فرش موزه ی آستان قدس رضوی واقع درحرم مطهر، صحن کوثر نگهداری می شود.
هدیه ای که باعشق، دردل موزه ی حضرت جای گرفت
گلدسته الله اکبر در موزه حضرت رضا (ع)
  • 1393/7/1 سه شنبه گلدسته الله اکبر در موزه حضرت رضا (ع)
    حاج فیض الله صفدر زاده حقیقی، هنرمند فرش باف اصفهانی تابلو فرش نفیس و منحصر به فردی با عنوان «گلدسته الله اکبر» به گنجینه فرش موزه آستان قدس رضوی اهدا کرد.
نظرات
ارتباط با ما
نشانی:مشهد مقدس حرم مطهر امام رضا علیه السلام صحن جامع رضوی ایوان غربی
تلفن:32214421
فکس:32212008
ایمیل:Razavi.aqr.ir
 
 
  • صفحه اصلی
  • درباره ما
  • سایت های مرتبط