خدمات

سایت فرهنـگی تبلیـغی حـرم مطهـر رضـوی

ارسال به دوستان
 
ارسال به دوستان
  • ارسال به دوستان
  • اضافه كردن به ليست دلخواه مرورگر
  • تعیین صفحه پیش فرض مرورگر
  • چاپ
  • آر.اس.اس
  • آمار بازدید
    تعداد بازدید از سایت: 161846798
    تعداد بازدید این صفحه: 704085
    در امروز: 52040

نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 
×
دوشنبه 22/9/1395
 

  اسماء الحُسنی منقول از حضرت رضا (علیه السلام)

یکی از نفیس ترین آثاری که در کتابخانه آستان قدس رضوی، نسخه ای است به نام «اسماء الحسنی» که توسط عبدالجبار اصفهانی به رشته کتابت کشیده شده و مضمون آن حاوی مطالب مبارکی است از زبان امام علی بن موسی الرضا (علیه آلاف التحیه و الثناء) در باب خواص اسماء الله است.در گنجینه کتب و نفایس خطی کاخ گلستان نیز نسخه ای است خطی، به نام «صد کلمه قصار از حضرت امیر علیه السلام» توسط عبدالجبار اصفهانی با قلم نستعلیق دودانگ و قطع رقعی، بر روی کاغذ بخارایی زرافشان کتابت شده است  
یکی از نفیس ترین آثاری که در کتابخانه آستان قدس رضوی به شماره 3325 نگهداری می شود، نسخه ای است به نام «اسماء الحسنی» که توسط عبدالجبار اصفهانی ـ شاگرد طراز اول میرعماد ـ به رشته کتابت کشیده شده و به ویژه مضمون آن حاوی مطالب مبارکی است از زبان امام علی بن موسی الرضا (علیه آلاف التحیه و الثناء) در باب خواص اسماء الله. آن چنان که در مقدمه نسخه آمده است: «منقول است از حضرت رضا علیه السلام که آن حضرت فرمودند که در نزد من از خواص اسماء الله چیزی چند هست که تجربه کردم و صحت آن بر من ظاهر شد و از خواص آن ها اباعجد(اباً عن جد ) به من رسیده و نزد من محقق شد. شرط آن است که این نسخه شریف را از مردم نااهل نگاه دارند و عمل با آن از سر اخلاص کنند و با طهارت و حضور دل به ذکر آن مشغول باشند تا به مقصود برسند. بعون الله و توفیقه». سپس حضرت اشاره می فرمایند به اسماء الهی و خواص آن ها؛ مانندِ الله، الرحمن، الرحیم، الملک، السلام، المؤمن، القدوس، المهیمن، العزیز، الجبار، المتکبر، الخالق، المصور، الغفار، الوهاب، الرزاق، الفتاح، العلیم و ... و چگونگی تکرار این اسماء به تعداد مشخص و در زمان و مکان مقرر بنا به توضیحاتی که در این نسخه مبارک آمده است. در پایان رساله و در ترقیمه آن، چنین ذکر شده است: «حسب الامر وزارت دستگاه امیر فیض الله ـ ادام الله ملکه ـ به اتمام رسید و انا العبد المذنب عبدالجبار غفرله؛ 1061».

     صفحه آغازین آن، از نظر تزیینات، دارای سرلوح نیم تاجی بال کبوتری است که مزین به گل های ختایی و عباسی در زمینه زرپوش با نیم ترنج های متداخل با حواشی گره بندی متعدد و الوان و در ذیل آن، کتیبه زرین قلمدانی که از دو قسمت، مزین است به سر ترنج ها و نیم ترنج ها و در صدر سرلوح ریسه گل های ختایی و الوان در زمینه زرپوش ترسیم گشته است.
     کلیه صفحات، مجدول به لاجورد، سیاهی، طلا و تحریر و دارای کمند به شنگرف بوده و عناوین اسماء الله به شنگرف و با خط نسخ کتابت شده است. این نسخه در 28 برگ کاغذ آهارمهره حنایی در اندازه 20×13 سانتی متر و در هر صفحه 10 سطر کتابت گردیده است. جلد آن بسیار نفیس و از نوع جلد لاکی و مرغش و منقش به گل و برگ های الوان و حاشیه زنجیره ای در سه ردیف و حاشیه وسطی مزین به گل و برگ های الوان و ظریف و استادانه و عطف آن، تیماج مشکی، درون جلد، دو شاخه نرگس با حاشیه و جدول زرین در زمینه لاکی. واقف، میرزا رضاخان نائینی که در مرداد ماه 1311 شمسی آن را وقف نموده است.
     در گنجینه کتب و نفایس خطی کاخ گلستان نیز نسخه ای است خطی، به نام «صد کلمه قصار از حضرت امیر علیه السلام» که در سال 1029 ﻫ .ق توسط عبدالجبار اصفهانی با قلم نستعلیق دودانگ و قطع رقعی، بر روی کاغذ بخارایی زرافشان کتابت شده و صفحات آن با کاغذهای الوان مزین گردیده است. این نسخه در سال 1375 شمسی توسط کاخ گلستان به طبع رسیده است. نوع صفحه پردازی و آرایش کتابت آن، فوق العاده بدیع و زیباست. توضیح این که در هر صفحه، سه سخن از کلام مبارک مولا به صورت سطری و دفتری با قلم دودانگ نستعلیق آمده و در ذیل هر کلام، معنای آن به شعر به صورت چلیپایی و مورب نویسی با دانگ خفی و بسیار لطیف، نگارش یافته است؛ به گونه ای که چشم را از یکنواختی و تسلسل، خارج کرده و به تنوع رهنمون می سازد. حواشی کلیه صفحات، دارای تشعیر و صفحه اول، مزین به سرلوح با جدول بندی های ظریف و لچکی هایی با گل و برگ های ریز در متن لاجورد، و حواشی صفحات، دارای جداول متعدد می باشد. به هر حال، یکی دیگر از آثار فاخر و درخشان عبدالجبار اصفهانی، همین نسخه است که مشخصات آن را بیان کردیم. مرحوم حبیب الله فضائلی در کتاب «اطلس خط»، درباره عبدالجبار چنین آورده است:
«عبدالجبار را از شاگردان طراز اول میرعماد و از استادان برجسته نستعلیق قرن یازدهم دانسته که طریقه استاد را پیروی کرده و آثار خطی او را تا سال 1041 ﻫ .ق دیده است و سال وفات او را تا 1065 ﻫ .ق محتمل دانسته اند». در کتاب «پیدایش خط و خطاطان» (اثر عبدالمحمد ایرانی؛ ص 199) آمده است: « عبدالجبار و درویش عبدی، دو شاگرد برومند و تلمیذ ارجمند میرعماد و از مردم اصفهان بودند و مدت ها در خدمت میرعماد زانو زده و در تعلیم خط نستعلیق، رنج ها برده تا گنج اشتهار یافته و درویش عبدی به لباس اهل فقر و سلوک می زیست و به این شهر و آن دیار می رفت و به اسلامبول آمده و صنادید حضرت و ارکان دولت سلطان مرادخان چهارم او را مکرم داشتند و محمد پاشا اعظم عثمانی که در سال 1049 درگذشت، او را گرامی می داشت و درویش عبدی به خواهش صدر اعظم، شاهنامه ای در کمال نفاست و زیبایی نگاشت تا عاقبت در 1057 در اسلامبول درگذشت؛ ولی عبدالجبار در وطن خویش ـ اصفهان ـ مادام العمر بماند تا در سنه 1065 درگذشت و قطعات نفیسه و کتب ثمینه آنان، زینت بخش گنجینه های مهمه بوده است».
     اگر بخواهیم به طور اجمال، سبک و سیاق خط عبدالجبار را در رساله آستان قدس که در سال های پایانی عمر خود نگاشته، بررسی کنیم، می توان گفت که او همچون عبدالرشید دیلمی، ابوتراب اصفهانی و محمد صالح، از مشهورترین شاگردان میرعماد محسوب می گردد. با این تفاوت که هر شاگردی ـ در نهایت ـ جوهر و کمال وجودی خود را در آثارش متجلی می سازد. البته کیفیت و عیار آثار عبدالجبار در حد استادش میرعماد نیست؛ ولی مفردات و کلمات او، رشید و رعنا و ملیح و دارای حسن همجواری و اتمام سطرها که جزو مشکل ترین بخش کتابت است، حساب شده و کرسی و ترکیب بندی سطور، همان-گونه که در کار قدما ملحوظ است، با کشیده های بلند و فواصل باز و نسبت به دانگ های قلم، کمی بزرگ تر از حد معمول، ولی یکدست و یکنواخت و با ریتم و آهنگ واحد انجام پذیرفته است و به منظور این که اسماء الهی مشخص تر دیده شود، از رنگ دلنشین شنگرف و خط نسخ که وضوح بیشتری دارد، بهره گرفته است؛ ولی عدم تناسبی نیز با نگارش خط نستعلیق متن، در نوع صفحه آرایی ایجاد شده که در واقع زیبایی خط، فدای حُسن سخن و کلام گردیده که بجا بوده است؛ چنانچه اسماء الله به جای نسخ، با خط نستعلیق سر فصلی نگارش می یافت، مطمئناً آهنگ سطر و صفحه، قوی تر و موزون تر می بود. به هر حال، به دلیل اهمیت اسماء الله، کاتب نسخه، این نوع انتخاب را شایسته تر دیده است.
     حضرت در این رساله، علاوه بر این که خواص اسماء الله را بیان داشته و شرایط و زمان و مکان آن را برشمرده، بعضی از اسماء الله و اوراد مقدسه را که به صورت ترکیبی در کلام وحی و یا لسان ائمه هُدی آمده، برشمرده و خواص آن را نیز بیان نموده است. مثلاً « هو الله الذی لا اله الا هو»، «یا عالم الغیبُ و الشهاده»، «یا غفار اغفرلی ذنوبی»، «یا علام علمنی من فلان»، «یا ذوالجلال و الاکرام»، «یا معطی السائلین»، «یا بدیع السموات و الارض» و غیره. در جلد 3 و 4، احوال و آثار خوش نویسان، قطعه چلیپایی ای است به نستعلیق ممتاز از عبدالجبار اصفهانی، با آغازِ «هزار بار همی مُردم از فراق، ولی /  مرا امید وصال تو ...» که در آخر قطعه، رقم خود را آورده است؛ بدین مضمون: «کتبه الفقیر الحقیر المذنب، عبدالجبار غفر ذنوبه و ستر عیوبه» که این قطعه را در نهایت استادی نوشته و قدرت قلم خود را نشان داده است.
     تصور می شود که عبدالجبار، خطوط و آثار میرعلی هروی را دیده و از روی آن مشق نموده است؛ چون سبک و سیاق بعضی از آثار او، گرایشی به شیوه میرعلی هروی دارد که در این چلیپا به چشم می خورد. متأسفانه در تذکره  ها و تواریخ از عبدالجبار کمتر یاد شده و حق او ـ آن چنان که باید و شاید ـ ادا نشده است. البته قابل ذکر است که بسیاری از هنرمندان طراز اول، در پرتو آثار درخشان و شخصیت برجسته و بی نظیر میرعماد، در محاق فراموشی و نسیان قرار گرفته اند.
 
 
 
منبع:
برگرفته از مجله دانشورز؛ ماهنامه فرهنگی اطلاع رسانی سازمان کتابخانه ها،موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی
  
کلید واژه ها:
اسماء الحُسنی منقول از حضرت رضا , کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی , گنجینه مخطوطات آستان قدس رضوی  
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
خانه ای به وسعت دنیا!
حکایت عکس در این قطعه از بهشت
  • 1395/11/9 شنبه حکایت عکس در این قطعه از بهشت
    عکس ها از اسناد تاریخی مهم هستند؛ عکاسی در ایران از عهد قاجار در ایران رواج یافت. در اسناد تصویری آستان قدس عکس هایی از دوره قاجار و پس از آن موجود است. جمع آوری اسناد تصویری ارزشمند در موضوعات مختلف در اداره اسناد، باعث شکل گیری یکی از غنی ترین مراکز آرشیوی اسناد تصویری در جوار  بارگاه امام رضا (ع) شد.
رساله ذهبیه؛ کتابی به تألیف حضرت رضا(ع) و تحریر با آب طلا
  • 1395/9/18 پنجشنبه رساله ذهبیه؛ کتابی به تألیف حضرت رضا(ع) و تحریر با آب طلا
    رساله ذهبیه در علم طب و بهداشت همگانی است.حضرت امام رضا(ع) ، ضمن تشریح ساختار فیزیکی بدن، به بیان چگونگی و زمانِ خوردن و آشامیدن در فصل های مختلف پرداخته است. چون این کتاب، توجه مأمون و دانشمندان عصر را جلب نمود، مأمون دستور داد آن را با آب طلا بنویسند و به همین مناسبت به رساله ذهبیه شناخته شد. ، نسخه های بسیار ارزشمندی از رساله ذهبیه در گنجینه مخطوطات آستان قدس رضوی وجود دارد
اهدای قرآن سنگین وزن به کتابخانه ی مرکزی آستان قدس رضوی
  • 1395/9/18 پنجشنبه اهدای قرآن سنگین وزن به کتابخانه ی مرکزی آستان قدس رضوی
    یکی از سنگین وزن ترین قرآن های خطی به کتابخانه ی مرکزی آستان قدس رضوی اهدا شد. این قرآن که بر روی کاغذ گلاسه به خط نستعلیقِ خوشِ هفت سطری کتابت شده است. اهمیت این قرآن عظیم، به لحاظ نوع خط (نستعلیق) و قطع بزرگ آن می باشد و در گنجینه ی نفایس قرآن های خطی ثبت گردیده است. گنجینه ی مخطوطات آستان قدس رضوی یکی از بزرگ ترین گنجینه های کُتُب آسمانی است.
عیسی آلفته تذهیب کار و جلد ساز آستان قدس
نظرات
ارتباط با ما
نشانی:مشهد مقدس حرم مطهر امام رضا علیه السلام صحن جامع رضوی ایوان غربی
تلفن:32214421
فکس:32212008
ایمیل:Razavi.aqr.ir
 
 
  • صفحه اصلی
  • درباره ما
  • سایت های مرتبط