خدمات

سایت فرهنـگی تبلیـغی حـرم مطهـر رضـوی

ارسال به دوستان
 
ارسال به دوستان
  • ارسال به دوستان
  • اضافه كردن به ليست دلخواه مرورگر
  • تعیین صفحه پیش فرض مرورگر
  • چاپ
  • آر.اس.اس
  • آمار بازدید
    تعداد بازدید از سایت: 140161818
    تعداد بازدید این صفحه: 598130
    در امروز: 53130

نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 
×
چهارشنبه 10/6/1395
 

  پیشینه تاریخی و معماری مدرسه خیرات خان

مدرسه خیرات خان در سال 1057ق توسط خیراتخان احداث شد. تا قبل از پایان دوره صفوی، رونق و شور علمی زیادی در مدرسه برقرار بود؛ اما با پایان حکومت صفویان آن رونق و شور علمی به سردی گرایید. سیاستهای ضد دینی و مستبدانه حکومت پهلوی اول، سبب شد تمام مدارس علمیه مشهد از جمله این مدرسه تعطیل شود و در حکومت پهلوی دوم نیز هرگز مرمت و بازسازی نشد و اما پس از انقلاب شکوهمند اسلامی توسط آستان قدس رضوی تخریب و طبق نقشه و معماری اولیه بازسازی شد و هم اکنون بخشی از دانشگاه علوم اسلامی رضوی را تشکیل می دهد.  
 مدرسه خیرات خان در سال 1057ق همزمان با حکومت شاه عباس دوم توسط یکی از اشراف و بزرگان آن روزگار به نام خیراتخان1 احداث شد. این مدرسه تاریخی و زیبا در آن زمان در شمار معروف ترین و معتبرترین مدارس علمیه به شمار می رفت؛ همانطور که در متن کتیبه سردر مدرسه مکتوب شده، خیراتخان در اثنای احداث ساختمان مدرسه فوت می کند لذا تاریخ اتمام بنا، پس از فوت وی می باشد.


تا قبل از پایان دوره صفوی، رونق و شور علمی زیادی در مدرسه برقرار بود؛ استادان برجسته و دانش پژوهان زیادی مشغول آموزش و فراگیری بودند. اما با پایان حکومت صفویان آن رونق و شور علمی به سردی گرایید.
حتی موقوفات فراوان آن نیز پس از این دوره دچار رکود شد.
فریزر جهانگرد انگلیسی، در این باره، می نویسد:
«مدرسه خیراتخان که بنایی بزرگ بوده و حالا خراب است و زیاده از پانزده یا بیست نفر طلبه ندارد، موقوفه آن عمده از اجاره دکاکین حاصل می شود».
سیاستهای ضد دینی و مستبدانه حکومت پهلوی اول،  سبب شد تمام مدارس علمیه مشهد از جمله این مدرسه با همان وضعیت ساختمانی نامطلوب تعطیل شود و در حکومت پهلوی دوم نیز هرگز مرمت و بازسازی نشد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی با همت آیت الله واعظ طبسی، تولیت عظمای آستان قدس رضوی،  هرچند تلاش زیادی در بازسازی ساختمان اولیه مدرسه شد اما به علت پوسیدگی و نابودی پایه های آن، تخریب و بارِدیگر با همان نقشه و طرح اولیه بازسازی شد.
ویژگیهای معماری
مدرسه خیرات خان در دوره صفوی ساخته شد. در این دوره سبک معماری بناها متفاوت از دوره تیموری بود. به طوری که به جای وجود چهار ایوان در ساختمان اغلب بناها به خصوص مدرسه ها و مسجدها، دو ایوان بزرگ در شمال و جنوب بنا ساخته می شد که در چهار ضلع آن حجره هایی در یک یا دو طبقه قرار می گرفتند. در مدرسه خیرات خان، مساحت زمین مدرسه حدود 1500 متر مربع و دارای ساختمان دو طبقه و صحن مستطیل شکل است که در چهار ضلع آن دو طبقه ساختمان و علاوه بر این، در ضلع شمال و جنوب آن دو ایوان مرتفع قرار دارد.   

  
حضرت آیت الله خامنه ای درباره شکل ساختمان مدرسه در گذشته می نویسد:
«صحن آن مربع مستطیل و در چهار ضلع آن دو طبقه عمارت به سبک مدرسه میرزا جعفر و در دو ضلع شمالی و جنوبی دو ایوان مرتفع قرار دارد که در ایوان شمالی مسجد و در ایوان جنوبی در ورودی مدرسه قرار دارد.»
صحن حیاط مدرسه درختان تنومندی داشته و حدود 70 سانتی متر از سطح خارج مدرسه پایین تر بوده است. نوع مصالح بنا آجر خشتی بوده و طبقه اول حدود 50 سانتی متر بالاتر از صحن حیاط بوده است. تزئینات هنری مدرسه اندک و مختص به کاشیکاری هفت رنگ لچکی های ایوانچه ها و ایوانهای شمالی و جنوبی و گچ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           بریهای
زیر طاق ایوانها و داخل هشتی ورودی مدرسه بوده و در بقیه سطوح از آجر خشتی استفاده شده است. بر پیشانی ایوان ورودی با خط ریحان سفید بر کاشی چنین نوشته شده بوده است:
و قد کان اتمامها بسعی اقل العباد و احواجهم الی رحمه ربه الغنی محمد بن فتح الله الموسوی الحسینی الکاظمی عفی عنهما.
بر سر در ایوان ورودی کتیبه ذیل با کاشی معرق با خط زرد قرار دارد:
          لقد تم بناء هذه المدرسه المبارکه المسماه بخیراتیه فی أیام دولت السلطان الاعظم و الخاقان الاکرم و مولی ملوک العرب و العجم السلطان بن السلطان بن السلطان الاعظم و الخاقان بن الخاقان ابی المظفر شاه عباس الثانی الصفوی الموسوی الحسینی بهادر خان خَلدَ الله ملکُه و سُلطانَهُ و افاض علی العالمین احسانه و قد وفق لبنائها فی حال حیاته و بعد وفاته المرحوم المغفور خیراتخان تغمده الغفران فی سنه سبع و خمسین و ألف.
 
 
 
تهیه کننده: فدوی
منبع
حوزه علمیه خراسان؛ محمود پسندیده
 
پی نوشت
1-    وی یکی از رجال دولت قطبشاهیان حیدرآباد دکن هندوستان و از وزیران وکارگزاران آن ها بوده است. تصویری از وی در موزه شهر حیدرآباد موجود است و قبرش هم در کنار مسجدی کوچک در قلعه کولکنده حیدرآباد که مقر پادشاهان قطبشاهی بوده موجود است.
  
 
کلید واژه ها:
مدرسه خیراتخان , مدرسه خیراتخان مشهد , مدرسه میرزا جعفر مشهد , مدرسه میرزا جعفر , علمیه حرم امام رضا  
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
پیشینه تاریخی مدرسه میرزا جعفر
  • 1395/6/8 دوشنبه پیشینه تاریخی مدرسه میرزا جعفر
    «مدرسه میرزا جعفر» در سال 1059 قمری توسط دو برادر به نام های «میرزا محمد طاهر مشهور به وزیر خان» و «میرزا محمدجعفر» مشهور به سروقد، ساخته شد. از نظر موقعیت مکانی، در قسمت شمالی صحن انقلاب (عتیق) واقع گردیده؛ این مدرسه در سال 1358 ش توسط آستان قدس رضوی تخریب و دوباره با همان طرح اولیه ساخته شد. هم اکنون نیز بخشی از دانشگاه علوم اسلامی رضوی است.
کتابخانه قدیمی مدرسه خیرات خان
  • 1395/5/27 چهارشنبه کتابخانه قدیمی مدرسه خیرات خان
    کتابخانه مدرسه خیرات خان با اینکه دارای نسخه های خطی نفیسی بود ولی وضعیت نابسامان و غیر قابل استفاده ای داشت. حضرت آیت الله سید علی خامنه ای، رهبر معظم انقلاب، درباره این کتابخانه چنین می نویسند: « این کتابخانه نیز بر اثر بی مبالاتی و عدم اعتنای متصدیان امر به مرور دستخوش تاراج موریانه و افراد موریانه صفت شد»
دانشگاه علوم اسلامی رضوی
  • 1394/5/30 جمعه دانشگاه علوم اسلامی رضوی
    میرزاجعفر سروقدی، مدرسه زیبایی با در ضلع شمالی صحن انقلاب حرم مطهر رضوی، بنا کرد. از مدارس دیگر دوران صفویه، مدرسۀ خیرات خان بود که در نزدیک مدرسۀ میرزاجعفر ساخته شد بعد از مرمت و بازسازی این دو مدرسه، فضای جدیدی را در آنجا بنا کردند،قطب علمی به نام دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
مدرسه خیراتخان
  • 1392/3/4 شنبه مدرسه خیراتخان
    مدرسه علمیه خیراتخان که هم اکنون درضلع شرقی حرم مطهر واقع است درسال 1057 قمری همزمان با حکومت شاه عباس دوم توسط یکی از اشراف وبزرگان آن روزگار ...
وضعیت موجود مدرسه میرزا جعفر
  • 1392/3/4 شنبه وضعیت موجود مدرسه میرزا جعفر
    این بنای باشکوه در قسمت شمالی صحن انقلاب ( عتیق) واقع است. از شمال وشرق به ساختمان جدید الاحداث دانشگاه رضوی ،از جنوب به صحن ...
نظرات
ارتباط با ما
نشانی:مشهد مقدس حرم مطهر امام رضا علیه السلام صحن جامع رضوی ایوان غربی
تلفن:32214421
فکس:32212008
ایمیل:Razavi.aqr.ir
 
 
  • صفحه اصلی
  • درباره ما
  • سایت های مرتبط