• درباره ما
    معرفی معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی
    معرفی معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی

    رضوان علم ، منظومه ای زیباشناسانه در تماشای انسان اشرف در آینه تمام نمای هستی است برای میل به بینهایت مطلق همراه با کملین و پیوستگان تا حقیقت مسجود بودن را در قوسین خلقت در بازگشت از هبوط به نظاره بنشیند . همراه با رضوان نظاره گر باشیم .

     
    ×
  • تماس با ما
    شما می توانید با پر کردن فرم زیر، ما را از نظرات خود در مسیر بهبود کیفیت این وب سایت مطلع سازید:

    فرم ارتباط با ما
    * نام و نام خانوادگي
    * پست الكترونيك
    * نظر
    کد امنیتی
     
    ×
راهنما
بازگشت به خانه

درگاه خدمات فرهنگی تبلیغی حرم مطهر امام رضا علیه السلام | رضوان علم

  • ×
  •  
  •  
  •  
  •  

ویژه نامه ها

اوقات شرعی

  اذان صبح
  طلوع خورشید
  اذان ظهر
  غروب خورشید
  اذان مغرب
اوقات به افق :


2. هنگام ورود به حرم

 
همان گونه که پیشتر اشاره شد زائر حرم رضوی باید رد آستانه سفر و در طی آن اصول فرهنگی و نیز آدابی را رعایت نماید تا تنها رنج سفر را به خود هموار ننموده باشد بلکه از این فرصت به دست آمده ره توشه ای برای خود کسب نماید. حال در هنگام ورود و رسیدن به حرم حضرت رضا علیه السلام نیز باید نکات مهمی را پیرامون فرهنگ و ادب زیارت مد نظر قرار دهد : چرا که با بررسی این مساله پی می بریم که این عمل زیارت صرفاً عمل عبادی خشک و بی روح نیست بلکه رعایت خود این اخلاق و آداب در تمام مراحل سفر زیارتی تاثیر بسیار مهمی از جنبه های گوناگون روانی ، تربیتی ، عاطفی و ... را برای انسان به همراه دارد که در هیچ کتابی نمی توان آن را به دست آورد از این رو در این قسمت به بررسی اصول فرهنگی و نیز آداب آن در هنگام ورود به حرم حضرت و عرض ادب خدمت ایشان می پردازیم .
الف ) اصول فرهنگی
تجربه ثابت کرده است که انسانهایی که در جامعه بادیگران با رافت و مهربانی برخورد می کنند همواره از آنان به نیکی یاد می شود و بر عکس افرادی که به دیگران به نگاه تحقیر آمیز می نگرند و برای آنها جایگاه و ارزش قائل نیستند و برای رسیدن به مقصود خویش از هیچ عمل ناپسندی فرو گذار نمی کنند نه تنها در نزد مردم بی اعتبارتند و کم کم منزوی و تنها می مانند بلکه از دیدگاه خداوند نیز این انسانها از ارزش و چایگاهی برخوردار نیستند مگر اینها از اعمال گذشته خویش توبه نموده و سعی در تغییر شخصیت خویش داشته باشند اگر توجه به مسائل فرهنگی و رعایت آن در مواقع گوناگون دارای ارزش و اهمیت است بیشتر و ویژه تری برخوردار خواهد بود :
حفظ حجاب : رعایت مساله پوشش و حجاب در همه جا برای همگان و بویژه بانوان از ضرورت بیشتری برخوردار است هنگام تشرف به آستان رفیع ائمه رعایت این مساله دو چندان حایز اهمیت می شود پس بانوان و خواهران مسلمان هنگام شرفیابی به محضر امام رضا علیه السلام به عنوان یکی از اولیای دین باید رعایت حجاب کامل را نموده و از پوشیدن لباسهای بدن نما و زیارت با چهره ای نامناسب و یا خلاف شئون اسلامی خودداری نمایند و حرمت آن حریم مقدس الهی را حفظ کنند که در غی راین صورت زیارت آنها خودنمایی و سیاحتی بیش نخواهدبود.
حفظ متانت و وقار : شکی نیست که وقتی انسان به دیدار بزرگی می رود سعی می کند تا حریمش را حفظ کرده و

 با وقار و متانت رفتار نماید حال در هنگام زیارت امام معصوم این مساله از اهمیت بیشتری برخوردار است هنگام تشرف به آستان رفیع ائمه رعایت این مساله دو چندان حائز اهمیت می شود . پس بانوان و خواهران مسلمان هنگام شرفیابی به محضر امام رضا علیه السلام به عنوان یکی از اولیای دین ، باید رعایت حجاب کامل را نموده و از پوشیدن لباسهای بدن نما و زیارت با چهره ای نامناسب و یا خلاف شئون اسلامی خوداری نمایند و حرمت آن حریم مقدس الهی را حفظ کنند که در غیر این صورت ، زیارت آنها خودنمایی و سیاحتی بیش نخواهد بود .
حفظ متانت و وقار : شکی نیست که وقتی انسان به دیدار بزرگی می رود سعی می کند تا حریمش را حفظ کرده و
 با وقار و متانت رفتار نماید. حال در هنگام زیارت امام معصوم این مساله از اهمیت بیشتری برخوردار است و زائر حرم رضوی ، نیک می داند که زیارت امام علیه السلام همان زیارت امام زنده است به گونه ای که رفتاری را که در زمان حیات و زندگی یک انسان باید داشته باشد همان را در این زمان نیز باید رعایت نماید.
همچنین هنگامی که به سمت حرم حرکت می کند ، با یادآوری این مساله که عظمت مقام و رفعت امام رضا علیه السلام در چه جایگاهی است و با توجه به عجز و ناتوانی خود به عنوان یک انسان هم در کردار و هم در رفتار نسبت به حضرت رضا علیه السلام خاضعانه و خاشعانه گام بردارد . شاید سر حفظ متانت و قار و نیز حالت خاضعانه و خاشعانه گام برداشتن زائر به این علت است که انسان از جو مادی که اطراف او را فرا گرفته است فاصله بگیرد و با تمرکز و توجه به یک نقطه که آن هم موقعیت و عظمت امام علیه السلام است خود را به ایشان نزدیک ساخته تا بهره بیشتری را کسب نماید.
مراعات حال همگان : زائر باید نهایت انصاف و مروت را در رفتار خود در هنگام ورود به داخل حرم نسبت به دیگران در نظر بگیرد و اگر در ساعتی به زیارت می رود که جمعیت زیاد است از هر راهی برای وارد شدن استفاده ننماید و در این حالت مراعات حال ضعیفان و کسانیکه توانایی ندارند را بنماید و در صورت امکان حتی به آنان کمک نیز بنماید و اگر در داخل صحن زیارت را انجام داد « این فرصت را به بقیه نیز بدهد تا آنان هم از این فیض عظیم بهره گیرند. [1]
همچنین در داخل حرم ، بعضاً مشاهده می شود که برخی دست به اعمالی می زنند که از هر نظر مورد قبول همگان نیست چنانکه برخی حرم را با خوابگاه و مکان استراحت اشتباه می گیرند یا از تذکر به کودکان خود که در حال سرو صدا هستند و آرامش را بر هم می زنند خودداری می نمایند و به این وسیله اسباب آزار و اذیت زوار را فراهم می سازند در چنین وضعیتی باید با آرامی و در نهایت احترام و رفتاری خوش به آنان تذکر داد و حال سایر زائرین را مراعات نمود.
-پرهیز از انجام اعمال ناشایست : زائر حرم رضوی ، بایسته است از انجام اعمال خلاف فرهنگ و ناشایستی چون قهقهه زدن ، فریاد زدن به جهت صدا نمودن یکدیگر ، پرگویی و بیهوده گویی گریه کردن با صدای بلند شوخی کردن ، خوردن و ریختن آشغال در حرم و حریم آن جداً پرهیز نمایدو این امر را مد نظر قرار دهد که به زیارت چه کسی نائل شده است . چنانکه محمد بن مسلم از حضرت صادق علیه السلام درباره چگونه رفتن به زیارت سوال نمود؟ حضرت فرمودند : سخن اندک بگوی و حتی الامکان حز به خیر تکلم نکن .[2]
در جای دیگر نیز امام رضا علیه السلام به نقل از پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله و سلم در خصوص ترک کلام بیهوده و پرگوئی فرمودند: « اگر شما حرف بیهوده نمی زدید و قلبتان جایگاه شیطان نمی شد هر آنچه را من می دیدم شما هم می دیدید و هر آنچه را من می شنیدم شما هم می شنیدید. [3]
پس بر زائر حرم امام رضا علیه السلام است که آهسته سخن بگوید ، چنانکه در روایت آمده است که در حرم معصوم علیه السلام نباید صدا را بلند کرد یا با زوار بلند صحبت کرد چرا که در محضر امام علیه السلام فرقی بین دیدن و ندیدن آن حضرت نیست . [4]
احترام و کمک به خادمین حرم : یکی دیگر از نکات فرهنگ رفتاری که زائر حرم رضوی باید رعایت نماید ، احترام و کمک به خادمین حرم مطهر است . زائر باید همان گونه که با رفتار و کردار خویش در حفظ حرمت آن مکان معنوی می کوشد در تکریم خادمین و کمک به آنان نیز توجه داشته باشد چرا که نگهبانان و خادمین حرم شریف رضوی انسان های زحمت کشی هستندکه در نگهداری و نظافت و راهنمایی زائرین می کوشند پس احترام و کمک به آنان قطعاً مساله مهمی است که به آن توصیه نیز شده است و عاشرها التصدق علی السدنه و الحفظه للمشهد و اکرامهم و اعظامهم فان فیه اکرام صاحب المشهد علیه الصلاه و السلام .[5]
ب) ادب
در هنگام داخل شدن به حرم ، زائر باید علاوه بر رعایت اصول فرهنگی آدابی را نیز در نظر بگیرد چرا که برای هر چیزی ادب و حدی است که رعایت آن نتیجه رضایت بخش تری را برای انسان به همراه دارد حال که به نزد امام معصوم می رویم همان گونه که پیشتر نیز اشاره شد رعایت این آداب ارزشمند است چراکه حضور در نزد ضریح ایشان هیچ تفاوتی با حضور در زمان حیات ایشان بر اساس روایات و اسناد ندارد . [6]
-غسل اولین آداب زیارت داشتن وضو و غسل کردن قبل از داخل شدن به سرای رفیع حضرت رضا علیه السلام است چراکه از مجموع روایات نیز این نکته را میتوان استنباط کرد که طهارت ظاهر در طهارت باطن تاثیر دارد و طهارت ظاهر در حقیقت زمینه طهارت باطن است و اب مایه طهارت ظاهری و طهور است مظهر ولایت کلیه اجسام است زیرا قوام هر چیزی به اب است [7]
شرفیابی به محضر امام رضا علیه السلام چون سایر ائمه معصومین که به نص آیه تطهیر از طهارت و قداست ویژه برخودار است و باریابی به صحن و سرایی که نشان از نزاهت و پاکی الهی دارد ایجاب می کند که زائر بدون تحصیل طهارت برتر ، یعنی غسل به آن حریم نزدیک نشود و بدون آراستگی جان و پیراستگی تن به آن بیت رفیع قدم ننهد زیرا غسل ظاهری نمادی از شستشوی روان و پاکی جان است پس همانطور که شرط ورود به خانه خدا طهارت و پاگیزگی است تشرف به حریم اهل بیت و از ان جمله امام رضا علیه السلام که بیت مرفوع و بیت المعمور زمینیان است نیز متوقف بر طهارت است.
پوشیدن لباس پاکیزه و مناسب: دومین ادب از آداب زیارت رضوی پوشیدن لباس پاکیزه و نظیف و مناسب برای زیارت است و آمده است « و نیکوست سفید بودن رنگ آن » [8] و نیز استفاده از عطر و بوی خوش هم توصیه شده است گرچه این عمل در خصوص زیارت قبر امام حسین علیه السلام متفاوت است و تصریح شده است که پوشیدن لباس نو استعمال بوی خوش از اداب زیارت آن حضرت نیست بلکه دو لباس پاک و تمیز و سفید بهتر است مانند لباس احرام [9]
بنابراین زائر حرم امام رضا علیه السلام باید از پوشیدن لباسهای نامناسب تنگ و بدن نما خودداری نماید و نیز بهداشت را در هنگام ورود به حرم رعایت نماید چرا که بعضاً افرادی د رمیان زائران مشاهده می شود که از لباسهای آ«ها و بدنشان بوی نامطبوعی احساس میشود و همین عدم رعایت بهداشت با آن ازدحام جمعیت سبب ازار و اذیت سایر زوار حرم می شود .
اذان دخول « یا ایها الذین آمنوا لا تدخلوا بیوت النبی الا ان بوذن لکم : ای کسانی که ایمان آورده اید داخل اتاق های پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نشوید مگر آنکه به شما اجازه داده شود . » [10]
توقف کردن و اذن دخول گرفتن برای آن است که زائر بداند کجا آمده و به زیارت چه شخصیت بزرگی نائل شده است؟ اجازه گرفتن برای آن است که زائر بداند حرم مطهر امام رضا علیه السلام نه خانه ای معمولی و نه قبری معمولی است و چه وادی مقدس تر از جایی که پیکر معصوم را در خود جای داده است جبعبه ای که چند ساعت پیامبر خدا موسی علیه السلام را در خود جای داده بود آنچنان قداست یافت که سمبل آرامش بنی اسرائیل شد « و قال لهم نبتهم ان آیه ملکه ان یاتیکم التابوت فیه سکینه من ربکم [11] در روایتی از ابن عباس آمده است که « تابوت همان صندوقی بود که مادر موسی او را در آن گذاشت و به دریا افکند و هنگامی که به وسیله عمال فرعون از دریا گرفته شد و موسی را از آن بیرون آوردند همچنان در دستگاه فرعون نگاهداری می شد و سپس به دست بنی اسرائیل افتاد بنی اسرائیل این صندوق خاطره انگیز را محترم می شمردند و به آن تبرک می جستند . [12]
وقتی که یک صندوقی که ساعاتی پیامبر خدا موسی علیه السلام را در خود جای داده چنین جایگاهی می یابد بی تردید مکانی که معصوم علیه السلام را در خود جای داده است از قداستی ویژه برخودار است و باید حریم آن حفظ کردد پس هنگامی که زائر حرم رضوی به درب حرم رسید باید بایستد این توقف ادب ویژه است و در حال توقف با خواندن دعا و اذکار وارده سعی کند تا رقت قلب و خشوع دلد تحصیل نماید « و ان الرقه علامه الاذن فلا تغفل )

[13] زیرا در چینین حالتی دعا اجابت و رحمت الهی نازل می شود « ان الرقه علامه لاستحابه الدعا [14] و نیز در برخی روایات هست اگ رهنگام ورود به حرم معصوم قلب به طپش بیفتد اشک جاری شود و عظمت معصوم به چشم آید اذن ورود داده شده است .[15]
-ذکر تکبیر و تحمید : زائر باید وقتی وارد حرم شد و چشمش به قبر معصوم علیه السلام افتاد بایستد تا آمادگی بیشتر برای عرض ادب پیدا کند سپس سی مرتبه ذکر الله اکبر را تکرار نماید « فاذا دخلت ورایت القبر فقف و قل الله اکبر الله اکبر ثلاثین مره » [16]
سعد از امام باقر علیه السلام نقل می کند « چون امام را دید تکبیر بگوید و هر که پیش روی امام تکبیر بگوید و نیز بگوید لا اله اله الله وحده لاشریک له خدای تعالی برای او خشنودی و رضوان اکبر خود را واجب نخواهد کرد و بین او و حضرت ابراهیم علیه السلام و پیامبر اکرم و پیامبران الهی در قیامت در دارالجلال جمع خواهد کرد و من کبر بین یدی الامام و قال : لا اله الا الله وحده لا شریک له کتب الله له رضوانه الاکبر و من یکتب الله له رضوانه الاکبر یجمع بینه و بین ابراهیم و محمد و المرسلین فی دارالجلال . [17]
سر اینکه باید در لحظه ورود تکبیر گفت این است که تکبیر و تحمید پیش از زیارت معصوم آن است که در این زیارت مقامات بلندی برای ائمه معصومین ذکرشده است و چه بسا زائر به علت سطحی نگری و در وادی هولناک غلو بیفتد غلو عبارتست از اعتقاد به ربوبیت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم یا ائمه و اعتقاد به اینکه آنان مستقلاً خالق و رازقند و یا اعتقاد به نبوت امامان اینگونه اعتقاد در حقیقت نفی الوهیت رب یا شریک قائل شدن برای او نفی نبوت خاتمیت نبی اکرم است البته این نکته را ن باید نادیده پنداشت که این اعتقاد که خالق هستی خداوند است و او اختیارات ویژه ای در این جهان و آن جهان به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و امامان واگذار کرده است این نه تنها غلو و شرک نیست و بلکه عین توحید است ما خالق جهان هستی را ذات مقدس ربوبی می دانیم و معقتدیم که خداوند آنچنان که ملائکه را مدبران امر قرار داده و المدبرات امر [18] به معصومین هم مرحله ای از این تدبیر را به اذن خویش تفویض کرده است پس اعتقاد به مقامات فوق العاده برای امامان غلو نیست اعتقاد به اینکه خداوند آنان را هرگز نقصی مبرا کرده « انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل بیت و یطهرکم تطهیرا : خداوند چنین می خواهد که هرگونه پلیدی و زشتی را از شما خانواده نبوت ببرد و شما را از هر عیب پاک و منزه گرداند».[19] پس اعتقاد به عصمت از اشتباه و خطا گناه و عصیان عین اعتدال در اعتقاد است نه غلو .
بوسیدن عتبه عالیه و مقدم داشتن پای راست در هنگام داخل شدن بوسیدن در گاه مقدسه هنگام داخل شدن به حرم شریف ائمه معصومین علیه السلام از آداب موکد زیارت است بزرگان شیعه مانند شیخ مفید سید بن طاووس و شهید ثانی همچنین علامه مجلسی و عده ای دیگر از علمان نیز به امری که در روایت صفان در شیوه زیارت قبر امیر المومنین آمده استناد کرده اند که امام صادق به صفوان فرمود « ثم قبل العتبه و قدم رجلک الیمنی قبل الیسری سپس آستانه را ببوس و پای راست را بر پای چپ مقدم دار [20]
بنابراین زائر حرم امام رضا علیه السلام پس از آنکه اذن دخول طببید و با خواندن اذکار ماثور و نیز تکبیر و تحمید در قلب احساس رقت کرد و پس از بوسیدن درگاه ادب اقتضا می کند پای راست را جلو بگذارد و مستحب است در این هنگام بگوید : بسم الله و بالله و فی سبیل الله و علی مله رسول الله رب ادخلنی مدخل صدق و اخرجنی مخرج صدق و اجعل لی من لدنک سلطانا نصیرا . [21]
-آهسته قدم برداشتن : و قارب بین خطاک ... و گامهایت را کوتاه بردار » یکی دیگر از آداب زیارت حرم مطهر امام رضا علیه السلام پس از بوسیدن عتبه و قدم داشتن پای راست آهسته قدم برداشتن و متانت و خضوع در راه رفتن است شاید راز این باشد که برای هر قدمی که در این مسیر برداشته می شود ثوابهای فراوانی برای زائر نوشته خواهد شد .
در شان نزول آیه « انا نحن نحی الموتی و نکتب ما قدموا و آثارهم و کل شی احصیناه فی امام مبین » [22] آمده است که قبیله بنوسلمه در نقطه دور دستی از شهر مدینه قرار داشتند تصمیم گرفتند به نزدیکی مسجد پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم نقل مکان کنند آیه فوق نازل شد پیامبر به آنان فرمود « ان اثار کم تکتب گامهای شما به مسجد در نامه اعمالتان نوشته خواهد شد و پاداش خواهید گرفت « هنگامی که بنو سلمه این سخن را شنیدند صرفنظر کردند و در جای خود ماندند [23] پس گامهای کوتاه همراه با تواضع ، متانت و ادب سبب می شود تا زائر حرم رضوی از فیض و ثواب بیشتری بهره مند گردد و از لحاظ روانی نیز این حرکت آهسته قدم برداشتن بسیار موثر بوده و باعث تمرکز حواس و توجه و دقت نظر بیشتر می شود .
نزدیک شدن به ضریح و بوسیدن آن : عن ابی جعفر علیه السلام « کان علی بن الحسین صلوات الله علیهما یقف علی قبر النبی و یلتزق بالقبر و یسند ظهره الی القبر و یستقبل القبله و ... امام سجاد علیه السلام کنار قبر پیامبر می ایستاد و به قبر می چسبید و پشت خود را به قبر مبارک رسول خدا تکیه می داد و به سمت قبله می ایستاد و ...›› [24]
این پندار باطلی است که انسان دور بودن از ضریح را ادب بداند و بخواهد از دور زیارت کند ‘ بلکه در روایات تصریح شده است بدن را به ضریح چسبانیده و بر آن تکیه کند و ضریح را ببوسد . در جایی آمده است : ‹‹ شاید مراد از کسانی که توصیه به دور بودن از ضریح می کنند و آن را ادب زیارت می شمارند ‘ اهل سنت باشند ؛ زیرا آنها دور ایستادن از قبر را از جمله آداب و چسبیدن به قبر و بوسیدن و لمس کردن آنرا مکروه میدانند ؛ چنانکه علمای آنان در آداب زیارت حضرت نبوی این مطلب را ذکر کرده اند ›› [25]
پس بدن را به قبر و ضریح چسباندن و بر آن تکیه زدن و نیز بوسیدن قبر و ضریح از آداب زیارت استو همچنین مناسب است که اگر انسان عذری مانند ضعف جسمانی ندارد ‘ دعا و زیارت را نیز ایستاده بخواند .
و نیز از جمله آدابی که در همین رابطه وجود دارد آن است که زائر حرم مطهر رضوی ‘ دو طرف صورت خود را بر روی ضریح بگذارد .
روشن است که اینگونه آداب ‘ زمینه را فراهم می کند تا زائر قلب خود را در صحن و سرای حقیقی امام ببیند و حضور او را لمس کند . در جای دیگر نیز اینگونه آمده است که : ‹‹ بعد از خواندن زیارت ‘ سمت راست صورت را بر قبر یا ضریح بنهد و متضرعانه از خداوند مسئلت کند ‘ سپس قسمت چپ صورت را بر قبر بنهد و با حال نیاز ‘ او را به حق خودش و به حق صاحب قبر سوگند دهد تا او را از اهل شفاعت و شفاعت شوندگان قرار دهد و در این حال با اصرار و مبالغه در دعا وس ال از خداوند متعال با همه جدید و سعی مسئلت کند ؛ زیرا تا طرح حاجت و سوال با جدیت تمام نباشد و احساس نیاز و تشنگی در انسان نجوشد ‘ فیض الهی طالع نمی گردد؛
البته بعد از رعایت اینادب به سمت بالای سر مزار حرکت کند و رو به قبله در پیشگاه الهی دعا و نیایش کند . ›› [26]
بر ارباب اندیشه پوشیده نیست که این توصیه ‘ در صورتی مطلوبیت دارد که برای کسی مزاحمت ایجاد نکند و خلوت بودن اطراف ضریح چنین امکانی را فراهم نماید که بدون توهین به امام و بدون مزاحمت برای دیگران این امر فراهم آید . ولی در روزگار ما که در تمام ساعات شبانه روز انبوهی از جمعیت برگرد ضریح حضرت می گردند ‘ بر اکثر زائرین چنین امری غیر ممکن است ومطلوبیت ندارد .
آهسته سخن گفتن : یکی دیگر از آدابی که رعایت آن در حرم مطره امام رضا (ع) موجب حرمت نهادن و تکریم ایشان است ‘ فرود آوردن صدا در ذکر و دعاست ؛ چرا که در حرم معصوم (ع) نباید صدا را بلند کرد یا با زوار بلند صحبت کرد : ‹‹ یا ایها الذین امنوا لا ترفعوا اصواتکم فوق صوت النبی و لا تجهرو لا بالقول کجهر بعضکم لبعض ان تحبط اعمالکم وانتم لا تشعرون . ان الذین یغضون اصواتهم عند رسول الله اولئک الذین امتحن الله قلوبهم للتقوی لهم مغفره واجر عظیم : ای کسانی که ایمان آورده اید ‘ صدایتان را بلندتر از صدای پیامبر نکنید و همچنان که بعضی از شما با بعضی دیگر بلند سخن می گوئید با آن حضرت به صدای بلند سخن مگوئید ؛ مبادا بی انکه بدانید اعمالتان تباه شود . کسانیکه پیش پیامبر (ص) خدا صدایشان را فرو می کشند ‘ همان کسانی اند که خدا دلهایشان را برای پرهیزگاری امتحان کرده است ؛ آنان را آمرزش و پاداشی بزرگ است ›› [27]
همچنین ادب حضور در محضر حجت الهی اقتضا می کند که نه تنها انسان از سخن و اذکار غیر الهی که انسان را ای یاد خدا غافل می کند .
بپرهیزد ‘ بلکه هنگام عبادات ‘ زیارات و اعمال مستحبی به آرامی و آهستگی و بدون بلند کردن صدا ‘ مناسک

و اعمال زیارت را انجام دهد .
-   خواندن زیارت ماثور : محدث قمی می فرماید : ترک شود خواندن زیارت های مخترعه که بعضی بی خردان از عوام آنها را با بعضی از زیارتها تلفیق کرده و در مجموعه ای جمع آوری کرده و نادانان خود را به آن مشغول ساخته و خود را از فیوضات بی نهایت زیارت های ماثوره معتبره و فواید کتب علما محروم کرده اند . ››
علامه حلی نیز استحباب زیارت را تنها در زیارت به ماثور و منقول می داند و در نوع زیارت های اهل بیت (ع) این جمله را تکرار می فرماید :‹‹ و یستحب ان یزوره بالمنقول ››[28]
بنابراین زائر حرم ا مام رضا (ع) باید بداند همزمان با اینکه زیارت از جانب معصوم (ع) صادر شده ‘ باید با نهایت ادب به ضریح نگاه کند و زیارت ماثوره منتسب به ایشان را در حال ایستاده بخواند ‘ مگر آنکه عذری داشته باشد .
-    نماز : بینش اسلامی بر این اصل استوار است که خالق تمام هستی تنها خداوند است . نماز نیز حقیقتی الهی و مخصوص پروردگار عالم است و انسان به عنوان جزیی از این هستی خلق نشده ‘ مگر برای عبادت و پرستش . و نیز به جای اوردن نماز که پاداش و ثواب فراوانی دارد ‘ تمام ارکان و اجزای آن ‘ از قیام و قعود گرفته تا رکوع و سجود ‘ تنها به امر الهی و برای اوست . این نکات در نماز زیارت قابل توجه است و زائر امام رضا (ع) به آنها التفات می کند و به خالق خویش عرضه می نماید که این ن ماز که از آن تو و برای توست ‘ با نیت قربه الی الله انجام می گیرد .
پس شایسته است و مستحب است ‘ زائر حرم رضوی پس از خواندن و رکعت نماز زیارت ‘ این دعا را بخواند که شیخ مفید نیز بر آن تاکید نموده است :‹‹ اللهم انی اسئلک یا الله الدائم فی ملکه ‘ القائم فی عزه ‘ المطاع فی سلطانه ‘ المتفرد فی کبریائه ‘ المتوحد فی دیمومیه بقائه ‘ العادل فی بریه ‘ العالم فی قضیه ‘ الکریم فی تاخیر عقوبته ‘ الهی حاجاتی مصروفه الیک و امالی و امالی موقوفه لدیک ‘ و کلما وفقتنی من خیر فانت دلیلی ... ›› [29]
پس زائر حرم رضوی برای به جا آوردن دو رکعت نماز به همان کیفتی که برای امام رضا (ع) وارد شده است ‘ نمازش را بخواند . همچنین زائر در موقع نماز زیارت خواندن ‘ باید به این نکته توجه نماید که مکان این دو رکعت باید (پشت به قبر نباشد بلکه ) در کنار قبر مزور خوانده شود ‘ چرا که عده از فقها در مورد نماز خواندن زائر به حالت پشت به قبر اشکال جدی وارد نموده اند . نیز آمده است :‹‹ مناسب و شایشته نیست که قبر پشت سر باشد ‘ مگر اینکه قبر بسیار دور باشد تا صدق بی حرمتی نکند ›› [30]
-        دعا ‘ قرائت قرآن و ذکر صلوات : ‹‹ واعلم ان الذی بیده خزائن السموات والارض قد اذن لک فی الدعاء ... فالمال لا یبقی لک و لا تبقی له ››
دعا اسباب و عواملی دارد که از دایره قدرت انسان بیرون است ؛ دعا درخواست و تقاضا از کسی است که قدرت و توانش بی پایان و فوق قدرت ها است و از طرفی نشان بندگی و توجه به مقام ربوبیت و عامل تقویت روح و روان است .
پس یکی دیگر از آداب زیارت ‘ دعا بعد از نماز زیارت است ‘ چنانکه صاحب الدروس الشریعه در این زمینه می فرماید :‹‹ از جمله آداب زیارت ‘ دعا بعد از نماز زیارت است و دعای بعد از زیارت امام رضا (ع) از بهترین و زیباترین جلوه های دعاست ؛ همچنین از جمله نکاتی که بایددر هنگام دعا کردن مورد توجه قرار داد و از آن غفلت نکرد ‘ تعمیم و فراگیر کردن دعا و طلب از خدا برای همه است ؛ زیار آن به اجابت نزدیکتر است ›› [31]
پس زائر اگر در زیارت خویش با انگیزه خالصانه و با معرفت اعمال خود را انجام دهد می تواند برای امورات دینی و دنیوی خود دعا و حاجت خویش را از آن بزرگواران در خواست نماید ؛ چرا که قطعا اهل بیت (ع) خاندان کرامت و سخاوت هستند و زائر را بدون رفع حا جت و جواب باز نمی گردانند همان گونه که در روایات متعدد آمده است که هر که آنان را بشناسد و پناهنده به آن مکان شریف و صاحب آن قبر مطهر شود ‘ پناه داده می شود و حاجت روا بر می گردد ؛ چرا که این حقی است که بر مبنای تفضل الهی به زائر داده می شود تا حاجت خویش را مطرح نموده و اگر به خیر و صلاح وی باشد مورد قبول و عنایت حق تعای قرار گیرد و همان گونه که بیان شد ‘ زائر می تواند برای عموم دوستان و شیعیان علی (ع) دعا نماید و طبق روایات عدیده این امر مقرون به اجابت است . [32]
همچنین پس از دعا ‘ زائر حرم رضوی در کنار ضریح منور امام رضا (ع) بایستدو مقداری قرآن قرائت نماید و ثواب آن را به صاحب قبر مطهر هدیه نموده که این امر نوعی تعظیم و تکریم نسبت به مزور است ‘ لیکن ثواب اصلی و نفع آنب ه خود زائر بر می گردد [33]
و پس از آن با ذکر صلوات ‘ ادب زیارت خویش را کامل تر نماید .
-        توبه و استغفار : ادب زیارت اقتضا می کند ‘ زائر حرم امام رضا (ع) از فرصت زیارت استفاده کرده و علاوه بر کوشش در جهت داشتن حضور قلب در همه حالات و شرایط ‘ با شفیع قرار دادن آنها و همچنین به جهت توجه ربوبی نسبت به آن بیت و صاحبان بیت که انسانهای معمولی نیستن از خداوند متعال بخواهد که او را از بدی ها و تباهی ها جدا کر ده و دور سازد و توفیق ترک گناهان را در بقیه عمر به وی ببخشد . [34] این عمل زائر نشان از آن است که وی از گناهان خویش پشیمان شده و در صدد عزم بر رفع اعمال پیشین خود است ‘ لذا با ادب خاصی که در این حالت انسان به نوعی سبک بال نیز شده است ‘ ضمن درخواست قبولی زیارتش ‘ آمرزش و غفران الهی را برای ریزش گناهان خویش مسئلت نماید . همچنان که خداوند در قرآن کریم می فرماید : ‹‹ یا ایها الذین امنوا توبوا الی الله توبه نصوحا عسی ربکم ان یکفر عنکنم سیاتکم ›› [35]
-        ادب وداع : همان طور که زائر حرم مطهر رضوی در هنگامورود به حرم مطهر امام رضا (ع) به نکاتی توجه داشته است ‘ در هنگام خروج نیز باید آدابی را رعایت نماید ؛ به گونه ای که از کنار ضریح به ضریح پشت نکند ‘ چرا که این عمل نوعی بی حرمتی محسوب می شود ‘ بلکه زائر حرم امام رضا (ع) با حرکت کردن از پشت سر به سمت عقب باز گردد تاجایی که قبرمطهر از نظر مخفی گردد . ‹‹ تعجیل الخروج عند قضا الوتر من الزیاره ؛ لتعظیم الحرمه و یشتد الشوق ‘ وروی الخارج یمشی القهقری حتی یتواری ›› [36]
پس لازم است زائر تمامی معیارها و ضوابط ورود ‘ حضور و خروج را با ملاک تعریف و تعیین کند تا ضمن حفظ آداب آن مکان هم به حرمت مزور عمل نماید و هم سبب زیاد شدن شوق و عشق به مزور گرد و از خداوند بخواهد این زیارت را آخرین زیارت وی قرار ندهد .


[1] علامه مجلسی , بحار الانوار , ج 101 , ص 102
[2]زهرا صفار کار , فضایلی از زیارت امام رضا علیه السلام ص 53 ؛ به نقل از سفینه النجاه .
[3] همان .
[4]  علامه مجلسی , بحار الانوار , ج 100 , ص 124 .
[5] مکی عاملی , الدروس الشرعیه , ج 2 ص 24 .
[6] علامه مجلسی , بحار الانوار ج 83 ص 316
[7] وجعلنا من الماء کل شی حی – انبیاء /30
[8] شیخ عباس قمی , هدیه الزائرین , و بهجه الناظرین , ص 20
[9] علامه مجلسی , بحار الانوار ج 101 ص 152
[10] احزاب / 53
[11]بقره /248
[12] ناصر مکارم شیرازی , تفسیر نمونه , ج 2 ص 174
[13] علامه مجلسی , بحار الانوار ج 97 ص 134
[14]  عباس قمی , هدایه الزائرین و بهجه الناظرین ص 28
[15] علامه مجلسی , بحار الانوار , ج 100 ص 134
[16] همان , ج 102 ص 136
[17] همان ج 24 ص 396
[18] نازعات /5
[19]احزاب /23
[20]علامه مجلسی ] بحار الانوار ج 97 ص 284
[21]همان , ص 161
[22]یس /12
[23] ناصر مکارم شیرازی تفسیر نمونه ج 18 ص 335
[24] - شیخ حر عاملی وسایل الشیعه ج 14 صص 343- 342.
[25] - شیخ عباس قمی هدیه الزائرین ص 22
[26] - مکی عاملی الدروس الشرعیه ج 2 ص23
[27] - مکی عملی الدورس الشرعیه ج 2 ص 23
 
[28] - علامه حلی تذکره الفقهاء ص 450
[29] - شیخ عباس قمی مفاتیح الجنان ص 975
[30] - مکی عاملی الدروس الشرعیه ج 2 ص 23.
[31] - مکی عاملی الدروس الشرعیه ج 2 ص 23
[32] - علامه مجلسی بحار الانوار ج 100 ص 135
[33] - علامه امینی الغدیر ج 5 ص 170
[34] - علامه مجلسی بحار الانوار ج 102 ص 169
[35] - تحریرم 8
[36] - میک عاملی الدروس الشرعیه ج 2 ص 24



 
امتیاز دهی
 
 

نسخه قابل چاپ
  • ارسال به دوستان
نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 
 
امتیاز دهی
 
 

مطالب مرتبط