• درباره ما
    معرفی معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی
    معرفی معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی

    رضوان علم ، منظومه ای زیباشناسانه در تماشای انسان اشرف در آینه تمام نمای هستی است برای میل به بینهایت مطلق همراه با کملین و پیوستگان تا حقیقت مسجود بودن را در قوسین خلقت در بازگشت از هبوط به نظاره بنشیند . همراه با رضوان نظاره گر باشیم .

     
    ×
  • تماس با ما
    شما می توانید با پر کردن فرم زیر، ما را از نظرات خود در مسیر بهبود کیفیت این وب سایت مطلع سازید:

    فرم ارتباط با ما
    * نام و نام خانوادگي
    * پست الكترونيك
    * نظر
    کد امنیتی
     
     
    امتیاز دهی
     
     

    ×
راهنما
بازگشت به خانه

درگاه خدمات فرهنگی تبلیغی حرم مطهر امام رضا علیه السلام | رضوان علم


  • فرم ثبت اطلاعات
    * نام و نام خانوادگی * شماره موبایل
    * نام استان * ایمیل
    نام شهرستان نام شهر در خارج از كشور
    تاريخ ثبت
     
    امتیاز دهی
     
     

    ×
  •  
  •  
  •  
  •  

ویژه نامه ها

اوقات شرعی

  اذان صبح
  طلوع خورشید
  اذان ظهر
  غروب خورشید
  اذان مغرب
اوقات به افق :


معیار تشخیص اعمال پسندیده و ناپسند از دیدگاه حضرت زهرا سلام الله علیها

علیّه رضاداد، دکترای علوم قرآن و حدیث

چکیده

مهمترین گام در طریق حق و کسب رضایت الهی، تشخیص اعمال پسندیده از ناپسند می باشد. با نگاهی به روایات به دست می آید که معیار اصلی برای این موضوع، پیروی از ائمه اطهار علیهم السلام بوده و ایشان مرجع تشخیص حق از باطل می باشند و دیدگاهی که تشخیص اعمال را فردی دانسته، مردود است. لذا تبعیت از ایشان، رضایت الهی و برخورداری از شفاعت آن بزرگواران را در پی دارد. ضمن آنکه در مسیر حق تنها اعتقاد و محبت ائمه اطهار علیهم السلام کافی نیست و ایمان و عمل صالح دو رکن اساسی در تحقق تشیع واقعی می باشند.
کلید واژه ها: شیعه، محب، عمل صالح، عمل ناپسند، اهل بیت علیهم السلام، حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها.

معیار تشخیص حق از باطل فردی نبوده و در این مسیر باید به متخصصان دین مراجعه کرد.

1- تبیین مسأله
یکی از مسائل مهم در مسیر فهم دین، تشخیص اعمال پسندیده از ناپسند است. زیرا هدف از عبادت کسب رضایت خداوند متعال می باشد و فرد مؤمن می کوشد تا با پیروی از دستورات حق تعالی به کمال نائل آید و از درجه محبت به درجه تشیع واقعی، تعالی یابد. اما سؤال این است که فرد مؤمن چگونه می تواند این رضایت را کسب نموده و در مسیر اطاعت معبود قدم بردارد؟ با این پرسش آنچه از متون روایی و متن قرآن کریم بر می آید اینست که فرد مؤمن موظف است به دستورات الهی که توسط پیامبر اکرم و ائمه معصومین علیهم السلام نقل شده عمل نماید و زمام امور خویش را به دست آن بزرگواران بسپارد.
بدین رو، این مجال با هدف به دست آوردن معیار تشخیص اعمال پسندیده از ناپسند شکل گرفته است. فرضیه تحقیق این است که معیار تشخیص حق از باطل فردی نبوده و در این مسیر باید به متخصصان دین مراجعه کرد. ضرورت انجام این امر از آن روست که محب اهل بیت علیهم السلام برای یکرنگی با ایشان ناگزیر از اجرای اوامر آن بزرگواران است. لذا باید معیاری در اختیار داشته باشد تا بتواند اطاعت راستین خود را اثبات نماید. چرا که امام صادق علیه السلام فرمودند:
«لو کان حبک صادقا لاطعته                  ان المحب لمن یحب مطیع»
(اگر دوستی تو صادقانه باشد، او را اطاعت می کنی، زیرا هر کس شخصی را دوست داشته باشد او را اطاعت خواهد کرد.) (الامالی، شیخ صدوق، ص489)

آنچه مبنای اساسی در شکل گیری این مقاله است، بنابر مناسبت ایام سوگواری حضرت فاطمه زهرا علیها السلام، روایتی از آن بانوی مکرمه است که بر طبق آن معیاری برای تشخیص اعمال پسندیده از ناپسند تعریف می گردد. این روایت که در تفسیر منسوب به امام حسن عسکری علیه السلام آمده است بدین شرح است:
«مردی به همسرش گفت: به حضور حضرت زهرا علیها السلام برو و از قول من به آن حضرت بگو: من از شیعیان شما هستم، آیا شما من را به عنوان شیعه خود می پذیرید؟ همسر او به حضور حضرت فاطمه علیها السلام آمد و پیام شوهرش را ابلاغ کرد. حضرت فاطمه علیها السلام به او فرمود: به شوهرت بگو: اگر آنچه را که ما - اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام - دستور داده ایم عمل می کنی و از آنچه نهی کرده ایم خودداری می نمائی، تو از شیعیان ما هستی و گرنه، خیر.
همسر نزد شوهرش آمد و گفتار حضرت زهرا علیها السلام را به شوهرش ابلاغ کرد، شوهر او از این پاسخ محزون گردید و آه و ناله اش بلند شد و می گفت: وای بر من، کیست که گناه آلوده نباشد، بنابراین اگر من از گناه پاک نگردم، شیعه نیستم و وقتی که شیعه نبودم، جاودانه در دوزخ خواهم بود وای بر من چه خاکی بر سرم کنم؟
همسر او وقتی که او را آن گونه آشفته و نگران دید، به حضور حضرت زهرا علیها السلام آمده و جریان را به عرض ایشان رسانید.
حضرت زهرا علیها السلام به آن بانو فرمود: به شوهرت بگو: چنین نیست که تو تصور می کنی، شیعیان ما از افراد نیک اهل بهشت هستند، ولی اگر گناهکار باشند، بر اثر بلاها و گرفتاریهایی که به سوی آنها رو می آورد و صدماتی که در صحرای محشر، در روز قیامت و یا در طبقه اعلای دوزخ می بینند گناهانشان ریخته می شود و آنها از گناهان پاک می گردند و سپس آنها را نجات می دهیم و به سوی بهشت می بریم.» 1(تفسیر منسوب به امام حسن عسگری، ص308)

2- تحلیل روایت
2-1. تفاوت شیعه و محب در لسان روایات ائمه معصومین علیهم السلام

در لسان روایات ائمه معصومین علیهم السلام، شیعیان واقعى داراى ویژگى هاى خاصى هستند و به وسیله همان صفات و نشانه ها نیز شناخته مى شوند. زیرا داشتن محبت اهل بیت علیهم السلام به تنهایی براى شیعه بودن کافى نیست؛ زیرا بسیارند کسانى که ادعاى محبت اهل بیت علیهم السلام را دارند، اما شیعه واقعى نیستند. آن گونه که در روایت حضرت زهرا سلام الله علیها نیز بدان اشاره شده است، شیعه واقعى باید دقیقاً با پیروى از ائمه اطهار علیهم السلام، آنان را در گفتار، رفتار، عبادت و همه شئون زندگی الگو و سرمشق خود قرار دهد و متمسک به سیره عملى آنان باشد.
مشابه روایت حضرت زهرا سلام الله علیها در متون روایی به نقل از دیگر ائمه معصومین علیهم السلام آمده است. به عنوان نمونه از از امام رضا علیه السلام نقل شده است که در پاسخ به درخواست دیدار گروهی که ادعای تشیع راستین داشتند در ابتدا ممانعت کرد و چنین فرمود: «شما ادّعاى بسیار بزرگى کردید؛ و اظهار داشتید که شیعه حضرت امیرالمؤمنین، امام على بن ابى طالب علیه السلام هستید. واى بر حال شما، آیا معناى ادّعاى خود را فهمیده اید؟ و سپس افزود: شیعه حضرت على علیه السلام همانند امام حسن و امام حسین علیهما السلام، سلمان فارسى، ابوذر غفّارى، مقداد، عمّار یاسر و محمّد بن ابى بکر هستند، که در انجام اوامر و دستورات امام على علیه السلام از هیچ نوع تلاش و فداکارى دریغ نورزیدند. ولى شما بسیارى از اعمال و کردارتان مخالف آن حضرت مى باشد و در انجام بسیارى از واجبات الهى کوتاهى مى کنید و نسبت به حقوق دوستان خود بى اعتنا و بى توجّه هستید و در مواردى که نباید تقیّه کنید، انجام مى دهید و با این عملکرد نیز مدّعى هستید که شیعه امیرالمؤمنین، امام على علیه السلام مى باشید!! شما اگر مى گفتید که از دوستان و علاقمندان آن حضرت و از مخالفین دشمنانش هستیم، شما را مى پذیرفتم و این همه دردسر و مشکلات را متحمّل نمى شدید. شما منزلت و مرتبه اى بسیار عظیم و شریف را مدّعى شدید، که چنانچه در گفتار و کردارتان صادق نباشید، به هلاکت خواهید افتاد، مگر آنکه مورد عنایت و رحمت پروردگار متعال قرار گیرید و لطف خداوند شامل حالتان شود.» (تفسیر منسوب به امام حسن عسکری، ص314)
در این گونه روایات، ائمه معصومین علیهم السلام ادعای شیعه بودن را امری فراتر از ادعای محبت اهل بیت علیهم السلام معرفی می نمایند. چرا که به مقتضای تشیع، فرد نهایت تلاش خود را می کند تا به درجه بالای تقوا و دوری از گناهان کبیره و حتی صغیره مبادرت ورزد، اما در درجه محبت گناهانی از فرد سر می زند، اگرچه فرد از انجام آنها پشیمان و نادم است.
بنابراین، باید توجه داشت محبت اهل بیت علیهم السلام به تنهایی برای رستگاری کافی نیست و آنچه انسان را به فلاح می رساند، محبت به معنای ایمان قلبی و عمل توأمان است. همان گونه که در قرآن کریم ایمان و عمل صالح در مواضع بسیاری قرین یکدیگر ذکر شده است و جدایی هر یک از دیگری سبب نقصان آن خواهد بود. 2

محبت اهل بیت علیهم السلام به تنهایی برای رستگاری کافی نیست و آنچه انسان را به فلاح می رساند محبت و عمل توأمان است.

2-2. معیار تشخیص اعمال پسندیده از ناپسند
انسان مؤمن برای آنکه بتواند در مسیر حق گام بردارد، ناگزیر از انجام اعمال صالح است و تا هنگامی که اعمال صالح را به معنای واقعی انجام ندهد، شایسته عنوان شیعه واقعی نیست. لذا نخستین گام برای انجام عمل صالح، تشخیص آن اعمال از اعمال ناپسند است. آنچه از مضمون روایات پیش گفته به دست می آید، اینست که اهل بیت علیهم السلام خود معیار حق و تشخیص صحیح از سقیم اند. آنچه در متون روایی از صدر اسلام و لسان پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نقل شده است گواه بر این است که سخن و فعل ائمه معصومین (علیهم السلام) حق است و اطاعت از اوامر و نواهی ایشان آدمی را در مسیر صواب قرار می دهد. از زمره این روایات سخن مشهور «علی مع الحق و الحق مع علی یدور حیثما دار» (الفصول المختاره، شیخ مفید، ص97) می باشد. نیز در این روایت حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها مرجع تشخیص حق از باطل را اهل بیت (علیهم السلام) معرفی می کنند و بدین ترتیب مرجعیت پیروی از سنت و حجیت تبعیت از آن بزرگواران را می توان دریافت کرد. چرا که اطاعت از اوامر و نواهی ایشان است که راه فلاح را می نمایاند و سبب جاودانگی در بهشت برین و یا خلود در آتش می باشد.

اهل بیت علیهم السلام خود معیار حق و تشخیص صحیح از سقیم اند.

در روایتی از امام صادق علیه السلام است: «از شیعیان ما نیست کسی که به زبان [شیعه بودن را] اظهار کند و در رفتار مخالفِ ما و رفتار ما باشد. شیعه کسی است که با زبان و قلبش موافق ما باشد و از آثار ما پیروی نماید و طبق رفتار ما رفتار کند. آنها شیعیان ما هستند.» 3(وسائل الشیعه، حر عاملی، ج15، ص247)
و در جای دیگر در رد کسانی که معیار تشخیص اعمال را سلیقه های شخصی فرض کرده اند می فرماید:
«گروهی گمان می کنند که من امام آنها هستم، به خدا قسم من امام آنها نیستم، نفرین خدا بر آنها باد. [زیرا] هرگاه رازی را پنهان می کنم آنها آشکار می کنند. من می گویم: چنین و چنین است و آنها می گویند چنین و چنان اراده کرده است. همانا من امام کسی هستم که از من پیروی کند.»4 (الغیبه، نعمانی، ص37)
و همچنین در رد آنان که حقیقت را در آراء افرادی غیر از اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام می جویند، فرمود: «دروغ گفته است کسی که می پندارد از شیعیان ماست ولی چنگ به ریسمان دیگران می زند.» 5(صفات الشیعه، شیخ صدوق، ص3)
از اینرو، باید به آنان که می گویند تنها پاک بودن دل، کافی است یا آنان که قائل به اباحی گری6 هستند گوشزد کرد که شیعه امیرمؤمنان علی علیه السلام، به فرموده اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام محبت و عمل را قرین یکدیگر می کند و آن هنگام است که می تواند چنین ادعا کند که پیرو ائمه اطهار علیهم السلام است. البته از عصر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله تا عصر حاضر گروهی از ناعالمان خود را دانا به معارف قرآن و اهل بیت علیهم السلام دانسته و شعار «حسبنا کتاب الله»7 سر می دهند و بر این باورند که خود می توانند احکام دین و معارف آن را از متون قرآن و روایات دریابند. غافل از آنکه فهم قرآن و روایات و تشخیص اعمال از عهده فردی که تخصص در فهم دین ندارد، بیرون است و در زمان حضور اهل بیت علیهم السلام ایشان مرجع فهم دین بوده و در زمان غیبت ائمه اطهار علیهم باید به عالمان دین مراجعه کرد. آن گونه که در روایت شریف از امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) آمده است: «أما الحوادث الواقعة فارجعوا فیها إلى رواة حدیثنا فإنهم حجتی علیکم و أنا حجة الله علیهم‏: درباره حوادثی که برایتان پیش می آید به راویان حدیث ما مراجعه کنید، چرا که آنان حجت بر شما هستند و من حجت خدا بر ایشانم.» (کمال الدین و تمام النعمه، شیخ صدوق، ج2، ص484)

فهم قرآن و روایات و تشخیص اعمال از عهده فردی که تخصص در فهم دین ندارد، بیرون است و در زمان حضور اهل بیت علیهم السلام ایشان مرجع فهم دین بوده و در زمان غیبت ائمه اطهار علیهم باید به عالمان دین مراجعه کرد.

نکته قابل ملاحظه دیگر در این خصوص آن است که ائمه معصومین علیهم السلام که قول و فعلشان معیار تشخیص اعمال است، به دو قوه علم لدنی و عصمت مزیّنند. از اینرو، در افعال و گفتارشان خطا و خللی وارد نبوده و معیار محکمی برای فهم دین می باشند.

3- مصداق یابی تشخیص اعمال پسندیده و منزجر در روایات
باید توجه داشت که در متون روایی بعضی مصادیق اعمال صالح نیز بیان گشته است، اگرچه این مجال را فرصت پرداختن بدان نیست اما به طور خلاصه برخی از آنها عبارتند از: تواضع، خشوع، ادای امانت، وفای به عهد، زهد، به پا داشتن نماز یومیه، نماز شب، روزه داری، زکات، اقامه حج، پرهیز از گناه، حفظ زبان، نیکو سخن گفتن با مردم، تقوای الهی، راست گویی، حفظ اسرار، عفت دامن و شکم.
با مراجعه به کتابهایی نظیر «صفات الشیعه» مرحوم شیخ صدوق می توان به روایات بیشتری در این زمینه دست یافت.

4- نتیجه
در رویکرد معرفتی و به عنوان نتیجه عملی باید گفت با توجه به تفاوت محب و شیعه در لسان روایات، وظیفه محبین اهل بیت علیهم السلام اینست که به درجات بالای تقوا رسیده و به مرتبه شیعه بودن نایل آیند. زیرا محبت به تنهایی کافی نیست و علاوه بر پاک بودن قلب و باور قلبی به ائمه معصومین علیهم السلام، عمل صالح باید سر لوحه اعمال باشد، تا شایسته کسب نشان افتخار شیعه واقعی گردند.
ضمن آنکه باید توجه داشت، معیار تشخیص اعمال صحیح از سقیم تشخیص فردی و تمسک به آراء افرادی غیر از معصومین علیهم السلام نیست؛ بلکه معیار عمل، سنت پیامبر اکرم و ائمه معصومین علیهم السلام در همه جنبه های قولی، فعلی و تقریری آن می باشد و هر آنچه غیر از این مسیر باشد، ناصواب بوده و چه بسا ره به ترکستان است.

کتابنامه
1- الامالی، محمد بن علی بن بابویه (شیخ صدوق)، کتابچی، تهران، 1376ش.
2- تصحیح الاعتقاد، محمد بن محمد بن نعمان (شیخ مفید)، کنگره شیخ مفید، قم، 1413ق.
3- تفسیر المنسوب الی الامام الحسن العسکری علیه السلام، الامام الحسن العسکری علیه السلام، مدرسه الامام المهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، قم، 1409ق.
4- صحیح البخاری، محمد بن اسماعیل بخاری، دارالفکر، بیروت، 1401ق.
5- صفات الشیعه، محمد بن علی بن بابویه (شیخ صدوق)، اعلمی، تهران، 1362.
6- الغیبه، محمد بن ابراهیم بن ابی زینب، نشر صدوق، تهران، 1397ق.
7- الفصول المختاره، محمد بن محمد بن نعمان (شیخ مفید)، کنگره شیخ مفید، قم، 1413ق.
8- الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1407ق.
9- کمال الدین و تمام النعمه، محمد بن علی بن بابویه (شیخ صدوق)، تهران، اسلامیه، 1395ق.
10- مسند احمد، احمد بن حنبل، دار صادر، بیروت، بی تا.
11- وسائل الشیعه، محمد بن حسن حر عاملی، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم، 1409ق.



------------------------------------
پی نوشت ها:
1. «[قال ع‏] قال رجل لامرأته: اذهبی إلى فاطمة علیها السلام بنت رسول الله صلی الله علیه و آله فسلیها عنی، أنا من شیعتکم، أو لست من شیعتکم فسألتها، فقالت علیها السلام: قولی له: إن کنت تعمل بما أمرناک، و تنتهی عما زجرناک‏ عنه فأنت من شیعتنا، و إلا فلا. فرجعت، فأخبرته، فقال: یا ویلی - و من ینفک من الذنوب و الخطایا، فأنا إذن خالد فی النار، فإن من لیس من شیعتهم فهو خالد فی النار. فرجعت المرأة فقالت لفاطمة علیها السلام ما قال لها زوجها. فقالت فاطمة علیها السلام: قولی له: لیس هکذا [فإن‏] شیعتنا من خیار أهل الجنة، و کل محبینا و موالی أولیائنا، و معادی أعدائنا، و المسلم بقلبه و لسانه لنا لیسوا من شیعتنا إذا خالفوا أوامرنا و نواهینا فی سائر الموبقات، و هم مع ذلک فی الجنة، ولکن بعد ما یطهرون من ذنوبهم بالبلایا و الرزایا، أو فی عرصات القیامة بأنواع شدائدها، أو فی الطبق الأعلى من جهنم بعذابها - إلى أن نستنقذهم بحبنا منها، و ننقلهم إلى حضرتنا».
2. برای نمونه نک. بقره/ 25، 82، 277؛ آل عمران/ 57؛ نساء/ 57، 122، 173؛ مائده/ 9، 93.
3. «لَیْسَ مِنْ شیعَتِنا مَنْ قالَ بِلِسانِهِ وَ خالَفَنا فی أعْمالِنا و آثارِنا وَلکِنْ شیعَتُنا مَنْ وافَقَنا بِلِسانِهِ وَ قَلْبِهِ وَاتّبَعَ آثارَنا و عَمِلَ بَأعْمالِنا أولئکَ شیعَتُنا».
4. «قَوْمٌ یَزْعَمونَ أنّی إمامُهُمْ، وَ اللهِ ما أنَا لَهُمْ بِإمامٍ لَعَنَهُم اللّهُ کُلّما سَتَرْتُ سِتْرا هَتَکوهُ، أقولُ: کذا و کذا، فَیَقولون: اِنّما یَعْنی کذا و کذا. اِنَّما أَنَا إمامُ مَنْ أطاعَنی».
5. «کَذِبَ مَنْ زَعَمَ أنّهُ مِنْ شیعَتِنا وَ هُو مُتمسّکٌ بِعُرْوَةِ غَیْرِنا».
6. برخی فرقه های غلات نظیر حلاجیّه و بشریّه به اباحی گرى و الحاد منسوبند. تمایل عمومی این فرقه ها بر این است که با آزاد گذاشتن افراد در ترک واجبات و ارتکاب محرمات زمینه را براى جذب افراد فاسد فراهم آورند. (تصحیح الاعتقاد، شیخ مفید، ص134)
7. این سخن نخستین بار توسط عمر بن خطاب بیان شد؛ در ماجرایی که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله تقاضای قلم و کاغذی فرمود تا وصیتی بنگارد که مردمان بعد از ایشان گمراه نشوند. (نک. مسند احمد، احمد بن حنبل، ج1، ص325؛ صحیح البخاری، بخاری، ج5، ص138؛ ج7، ص9)





 
امتیاز دهی
 
 

نسخه قابل چاپ
  • ارسال به دوستان
نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 

مطالب مرتبط

شاخصه­ هایی برای تشخیص مدعیان دروغین
واکاوی نیاز ما به امام در زندگی
  • 1393/3/17 شنبه مجموعه مقالات مهدویت به مناسبت نیمه شعبان واکاوی نیاز ما به امام در زندگی
    یکی از مهمترین موضوعات در مباحث مهدویت، بررسی نیاز به امام در زندگی است. این مجال به بررسی این موضوع پرداخته و نه تنها نیاز بلکه اضطرار به حضرت حجت علیه السلام را مطرح می نماید. زیرا نیاز به امام زمان علیه السلام مهمترین مسأله در زندگی انسانها قلمداد گردیده که نه تنها مسائل دنیوی بلکه ابدیت ایشان...
امام على(ع):امروز تنها عید کسى است که خداوند روزه‏اش را پذیرفته و شب زنده‏دارى‏اش را سپاس گزارده است . نهج البلاغه حکمت 428