• درباره ما
    معرفی معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی
    معرفی معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی

    رضوان علم ، منظومه ای زیباشناسانه در تماشای انسان اشرف در آینه تمام نمای هستی است برای میل به بینهایت مطلق همراه با کملین و پیوستگان تا حقیقت مسجود بودن را در قوسین خلقت در بازگشت از هبوط به نظاره بنشیند . همراه با رضوان نظاره گر باشیم .

     
    ×
  • تماس با ما
    شما می توانید با پر کردن فرم زیر، ما را از نظرات خود در مسیر بهبود کیفیت این وب سایت مطلع سازید:

    فرم ارتباط با ما
    * نام و نام خانوادگي
    * پست الكترونيك
    * نظر
    کد امنیتی
     
     
    امتیاز دهی
     
     

    ×
راهنما
بازگشت به خانه

درگاه خدمات فرهنگی تبلیغی حرم مطهر امام رضا علیه السلام | رضوان علم


  • فرم ثبت اطلاعات
    * نام و نام خانوادگی * شماره موبایل
    * نام استان * ایمیل
    نام شهرستان نام شهر در خارج از كشور
    تاريخ ثبت
     
    امتیاز دهی
     
     

    ×
  •  
  •  
  •  
  •  

ویژه نامه ها

اوقات شرعی

  اذان صبح
  طلوع خورشید
  اذان ظهر
  غروب خورشید
  اذان مغرب
اوقات به افق :


رابطه اخلاص در عمل و برترین مصلحت

کامران اویسی دانشجوی دکتری تفسیر تطبیقی، عضو هیأت علمی (مربی) مؤسسه غیر دولتی آموزش عالی آل طه تهران.

چکیده
روایتی از حضرت زهرا (سلام الله علیها) درباره فرود آمدن برترین مصلحت از ساحت الهی برای عبادت خالصانه ی بنده، تأییدی بر اهمیت اخلاص در عبادات است. گرچه عبادات دارای دو نوع مصلحت نفس عبادت و مصلحت سلوکیه اند؛ اما ظاهراً منظور از مصلحت برتر با توجه به روایات قرب نوافل، تحصیل ولایت تکوینی است. بدین صورت که اراده الهی تجلی علم و قدرت و حکمت اوست و به عبادت خالصانه بنده تعلق می گیرد و نتیجه آن، به فعلیت رسیدن مصلحت برتر یعنی ولایت تکوینی است.
واژگان کلیدی: اخلاص، مصلحت سلوکیه، قرب نوافل، اراده الهی، حضرت زهرا (سلام الله علیها).

مقدمه
حیات حقیقى براى انسان که داراى آثار مثبت دنیوى و اخروى و همراه با منافع ابدى است، فقط به واسطه ی عبودیت خالص است. (تفسیر حکیم، انصاریان، ج‏3، ص 256-257) اصل در عبادت نیت و اخلاص است. (أسرار الصلاة، ملکى تبریزى، ص 265-266) همچنان که خدایى، خاصّ خداوند است، عبادت هم باید خاصّ او باشد و به شرک آلوده نگردد. (تعالیم قرآن، نمایندگی ولی فقیه در سپاه، ج‏1، ص89-90)
یکی از روایات حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) حدیثی است که درباره اخلاص در عبادت صحبت می کند. متن و ترجمه روایت عبارت است از:
«مَنْ أصعَدَ الی اللهِ خالِصَ عبادَتهِ اهبطَ اللهُ لَهُ افضَلَ مصلَحَتِه»: هر کسی عبادت خالصانه خود را به درگاه خدا فرا برد، خداوند عزّ و جلّ بهترین کارى را که به صلاح اوست برایش فرو فرستد. (بحارالانوار، مجلسی، ج67، ص249)
مسأله ی قابل بررسی، رابطه اخلاص در عبادت با برترین مصلحت است. به تبع آن این مطلب نیز بیان می گردد که اگر انسان بتواند با اخلاص در عبادت، برترین مصالح را برای خود رقم بزند، نقش علم و حکمت و قدرت الهی و به تعبیر واضح تر نقش خدا در تأمین مصالح بنده چیست؟ از آنجا که علم و حکمت و قدرت الهی در اراده الهی، متجلی می گردند، (ر.ک: گوهر مراد، فیاض لاهیجی، ص715؛ فرهنگ شیعه، پژوهشکده تحقیقات اسلامی، ص68-69) لازم است به جای بررسی رابطه هر یک از علم و قدرت و حکمت الهی با اخلاص و مصلحت و اراده بنده، از رابطه اراده بنده و اراده الهی بحث شود. برای رسیدن به پاسخ سؤال مورد نظر سزاوار است تا دلالت حدیث مذکور در ذیل عناوینی بررسی شود.

همچنان که خدایى، خاصّ خداوند است، عبادت هم باید خاصّ او باشد و به شرک آلوده نگردد.

بررسی معنای لغوی و اصطلاحی اخلاص و مصلحت
با نظر به روایت شریف حضرت زهرا (سلام الله علیها) دو کلید واژه مهم را در آن می توان یافت: اخلاص، مصلحت. اخلاص در لغت به معنی خالص کردن، تصفیه کردن از ناخالصی و در عبادت به معنای ترک ریا است. (تاج اللغة و صحاح العربیة، جوهری، ج‏3، ص1037) معنای اصطلاحی اخلاص چنانکه از معنای لغوی آن هم بر می آید، عدم ریا است. چنانکه امام علی (علیه السلام) می فرماید: «عبادت خالص آن است که مرد جز به پروردگارش امیدوار نبوده و جز از گناه خویش نهراسد.» (عیون الحکم و المواعظ، لیثی، ص65)
معناى اخلاص همان چیزى است که فقهای شیعه از آن به "قربة الی الله" اراده مى نمایند؛ (کنز العرفان فی فقه القرآن، سیوری، ج 1، ص36) زیرا این نکته معلوم است که مأمورٌ به، با عنوانی که طلب به آن تعلق گرفته است، لازم است قصد شود؛ زیرا با عنوان دیگری غیر از آن عنوان، مطلوبیتی ندارد. عقل حکم می کند هنگامی که نمی توان یک عنوان را به صورت تفصیلی، قصد نمود، باید به گونه اجمالی مانند قصد امر، قصد امتثال فرمان مولی، قصد اتیان و امثال آن، قصد کرد؛ زیرا همه موارد مذکور، معرّف همان عنوان هستند. از طرف دیگر اگر در نیاز عبادت به قصد قربت شک شود، این گونه استدلال می شود که این شک بر می گردد به شک در حصول غرض از امر؛ یعنی آیا بدون قصد قربت، غرض مولی از این امر و فرمان، تحصیل شده است یا نه؟ اینجا به مقتضای قاعده اشتغال [1] است که برخی فقهاء بر لزوم قصد قربت در عبادت، اتفاق دارند. (شرح نجاة العباد، اراکی، ص377)
بنابراین در عبادت، اخلاص و خلوص نیّت، واجب است؛ یعنى فقط براى رضاى حقّ و اینکه خداوند شایستۀ پرستش است، عبادت شود. (ر.ک: کنز العرفان فی فقه القرآن، سیوری، ج 1، ص 178؛ تفسیر شاهى، حسینی جرجانی، ج 1، ص54)
اما مصلحت در لغت یعنی هرگونه خیر. (المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، فیومی، ج 2، ص345؛ الطراز الأول والکناز لما علیه من لغة العرب المعول، کبیر مدنی، ج‏4، ص408) مصلحت در اصطلاح با توجه به معنای لغوی آن تعریف می شود که هر چیزی که باعث صلاح و خیر شخص شود، برای او مصلحت محسوب می گردد.

رابطه اخلاص و مصلحت
رابطه اخلاص و مصلحت از دو جنبه قابل بررسی است. یکی رابطه اخلاص با عبادت و راه تحصیل آن، که در اینجا به مصلحت نفسیه و سلوکیه تعبیر می شود و دیگری رابطه مصلحت با مراتب قرّب و اخلاص که در اینجا با عنوان مصلحت و مراتب قرب بررسی می گردد.

معناى اخلاص همان چیزى است که فقهای شیعه از آن به "قربة الی الله" اراده مى نمایند.

1- مصلحت نفسیه و سلوکیه
مصلحتی که در عبادت قرار داده شده است، دو گونه است: مصلحت نفس عبادت، مصلحت پیمودن مسیر رسیدن به آن عبادت. در توضیح باید گفت: هرچه را که خدا به عنوان یک تکلیف برای مکلف تعیین نموده است، برای وی مصلحت است. در این صورت، نفس یک عبادت - زمانی عبادت محسوب می شود که قصد قربت و به عبارت دیگر اخلاص در کالبد آن وجود داشته باشد - خود دارای مصلحت است. بنابراین کسی که عبادتی را خالصانه انجام دهد، مصلحتی که خدا در آن عبادت قرار داده است را تحصیل می کند. شارع مقدس در احکام عبادی و تکلیفی، ملاحظه بندگان را نموده است و به چیزی جز آنچه که مصلحتشان در آن است، امر نکرده است. (ر.ک: زهرة التفاسیر، ابو زهره، ج‏2، ص643؛ سلسلة المسائل الفقهیة، سبحانی، ج 1، ص61 )
نظر به اینکه خداوند حکیم است یعنى عالم به جمیع، حکم و مصالح است و عادل است یعنى تمام افعالش از روى حکمت و مصلحت است، (اطیب البیان فی تفسیر القرآن، طیب، ج‏9، ص158) یقیناً خدا در علم خود مصلحت بندگان را در نظر گرفته است.
اما گاهی بنده با سوء اختیار خود مصلحت بالقوه را به فعلیت نمی رساند و با انجام یک عمل غیر الهی مانند اعمال ریاکارانه، نه تنها به مصلحت نمی رسد بلکه به مفسده آن اعمال دچار می شود.
علامه طباطبایی درباره واجب شدن یک عمل اختیارى که از انسان صادر می شود بر این باور است که اگر تمامى شرائط وجود یافتن آن عمل، از قبیل علم و اراده و آلات و ادوات صحیح و ماده اى که فعل روى آن واقع می شود و نیز شرائط زمانى و مکانی، همه موجود باشد، چنین فعلى ضرورى الوجود است و اراده ازلیه خدا بر آن تعلق گرفته و مورد قضاء و قدر او است. (المیزان فى تفسیر القرآن، طباطبایی، ج‏1، ص99) اراده خدا نیز به این تعلق گرفته که در یک عمل عبادی، مصلحتی نهاده است که با وجود همه شرایط از جمله اخلاص، ضروری الوجود می شود و آن مصلحت به بنده ی عابد می رسد.
گاهی اوقات نیز مصلحت در پیمودن همین راه عبادت است؛ یعنی اگر مکلف با نیت خالص، عملی را به عنوان اینکه خدا امر نموده است، انجام دهد حتی اگر در واقع، خدا نفرموده باشد، ثواب به او تعلق می گیرد و این به سبب اخلاص در نیت و کوشش در عمل است. شیخ انصاری این مصلحت را مصلحت سلوکیه نامیده است. بدین معنا که احکام شرعی در واقع و در لوح محفوظ بین عالم و جاهل مشترک است و اگر مجتهد به سبب طرق و امارات به واقع رسید همان واقع بر او منجز می شود و در صورت اتیان ثواب و پاداش می گیرد. اگر خلاف واقع رفت، مصلحتى به واسطه طریقی که رفته است به او خواهند داد، البته بدون آنکه مصلحت واقع و احکام واقعیه تغییر و تبدیلى نماید. (منتهى العنایة فی شرح الکفایة، فیروزآبادی، ص180؛ تهذیب الاصول، سبحانی، ج‏2، ص373)
در نهایت می توان گفت: مصلحت و عبادت، دو نوع رابطه دارند: یکی مصلحتی که در خودِ عبادت قرار داده شده و به محض انجام خالصانه آن، ضرورتاً به عابد مخلص می رسد و دیگری مصلحتی که در طیّ نمودن طریق رسیدن به آن عبادت، وجود دارد و عابد در صورت اتیان چیزی که عبادت نبوده به عنوان عبادت، به جهت تلاشی که با نیت خالص انجام داده به مصلحت سلوکیه آن می رسد.

عابد در صورت اتیان چیزی که عبادت نبوده به عنوان عبادت، به جهت تلاشی که با نیت خالص انجام داده به مصلحت سلوکیه آن می رسد.

2- مصلحت و مراتب قرب
درباره اینکه بنده چگونه می تواند با اخلاص در عبادت، مصلحت نفس آن عبادت یا مصالح دیگر مربوط به آن عبادت را کسب کند، یا به تعبیر روایت گفته شده از حضرت زهرا (سلام الله علیها)، بالاترین مصلحت را تحصیل کند، ذکر مراتب قرب به خدا با عبادت ضروری است. البته با توجه به تفاوت سطح معرفت توحیدی افراد، نمى توان مراتب قرب را احصا کرد. (خوانساری، التعلیقات على الروضة البهیة، ص5؛ جزایری، التحفة السنیة فی شرح النخبة المحسنیة، ص7) اما می توان تا حدودی چهارچوبی برایش مشخص نمود. ظاهراً قرب زمانی ایجاد می شود که بین دو نفر یا دو چیز به واسطه انس و تماس بیشتر، محبتی ایجاد شود. هرچه انس و الفت بیشتر شود، قرب و نزدیکی شدیدتر و به عبارت دیگر مرتبه قرب بالاتر می رود. اگر نتوان گفت که الفت و به تبع آن محبت عامل انحصاری قرب است، می توان گفت: یکی از عوامل آن است. ابن سینا می نویسد: «بیشترین سبب های تحصیل مصلحت، محبت است؛ و محبت هم با الفت ایجاد می شود.» (الشفاء - الإلهیات، ابن سینا، ص449)
به نظر می رسد قصد قربت که در عبادت مطرح می شود، با توجه به مرتبه اعتقادی قاصد، مراتب مختلفی دارد. کسی به قصد خوف از جهنم یا طمع به بهشت، قصد طاعت و مانند آن، عبادتی را انجام می دهد، قصدی خلاف عبادت نکرده است و همه اینها در نهایت به قرب عابد قاصد، منتهی می شود. اگر چنین نبود، عبادت عامه مردم که خدا را به سبب بهشت یا دوری از جهنم عبادت می کنند، قبول نبود. (حایری یزدی، کتاب الصلاة، ص126 ) بنابراین قصد قربت مصادیق مختلفی دارد که با نیت کردن هر کدام در عبادت، قربت حاصل می شود. پس با توجه به مراتب قرب، می توان قصد قربت های متعددی نمود که مصادیقی از عنوان و مفهوم کلی قصد قربت هستند. مهم این است که هرچه الفت و انس بیشتر باشد، قرب بیشتر یا بالاتری به دست می آید.
از طرف دیگر، کلام امام علی (علیه السلام) نیز به تأثیر اخلاص در ایجاد مودت و تقرب به خدا اشاره دارد:
«نزدیک شدن بنده به خدای سبحان به سبب خالص کردن نیت اوست.» (غررالحکم و دررالکلم، آمدی، ص317)
زمانی که مقام توحید فرد بالاتر رود، اخلاص نیز بیشتر می گردد. (بصری بحرانی، کلمة التقوى، ج 1، ص382) امام علی (علیه السلام) نیز می فرمایند: «کمال اخلاص، نفی صفات از خداست.» (رضی، نهج البلاغة، ص39)

سخن مذکور نشان می دهد که اخلاص بیشتر به مراتب معرفت توحیدی فرد بستگی دارد.
بنابراین برای رسیدن به مصلحت، باید به ترتیب الفت و سپس محبت را ایجاد کرد. البته این الفت و محبت باید با تکیه بر معرفت توحیدی باشد، زیرا اخلاص با معرفت توحیدی، به کمال می رسد. اما معرفت توحیدی که از سنخ اعتقاد است در پوشش عمل ظهور و بروز می کند؛ عملی که اخلاص با قصد قربت کردن بر آن بار شده باشد. اینجاست که حدیث قرب نوافل را می توان در تأیید کسب بالاترین مصلحت با تحصیل بالاترین مرتبه قرب، بکار برد.
امام صادق (علیه السلام) به نقل از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از خداوند متعال می فرماید: ... بنده با انجام نماز نافله به من تقرّب جوید تا آنجا که ... گوش او شوم که با آن بشنود و چشم او شوم که با آن ببیند و زبان او شوم که با آن بگوید و دست او شوم که با آن برگیرد ... . (الکافی، کلینی، ج‏4، ص72)
نباید این اشکال بیان شود که حدیث قرب نوافل، درباره عبادات مستحبی است و این نوع عبادات، الزامی در اتیانشان نیست. پس اگر کسی مستحبی را انجام نداد، از مصلحت محروم می شود؛ زیرا قرب نوافل بالاترین مصلحت ها را تحصیل می کنند یعنی متعلق یک امر مستحبی، علاوه بر مصلحت موجود در امر واجب مربوط به خود، مصلحت اضافه تری نیز دارد. اگر کسی مستحب را انجام ندهد به آن مصلحت اضافه نمی رسد. (ر.ک: حکیم، مستمسک العروة الوثقى، ج 6، ص76)
افضل مصلحت که در روایت منقول از صدیقه طاهره (سلام الله علیها) نقل شده است چیزی است غیر از مصلحت نفسی و سلوکی عبادت. آن مصلحت، تبلور ولایت الهیه در بنده مخلص است زیرا چشم و گوش او نیست که می شنود بلکه نوعی بصیرت و سمیعیت الهی در آنها وجود دارد و دیگر خطا نمی کند. این است بنده مخلص به تمام کلمه، حکیم شده است.

هرگاه مؤمن، بنده مخلص خدا شد، خداوند همه چیز را از او می ترساند.

ولایت الهیه، بالاترین مصلحت
چنان که ذکر شد، بالاترین مصلحتی که به عابد مخلص در صورت تداوم در عبادت خالصانه می رسد، تجلی ولایت تکوینی و تصرف در عالم درون و بیرون خود است. ظهور کلام امام صادق (علیه السلام) نیز دلالت بر وجود ولایت تصرف برای بنده مؤمن در عالم است. ایشان می فرماید: «هرگاه مؤمن، بنده مخلص خدا شد، خداوند همه چیز حتی جنبندگان و درندگان زمین و پرندگان آسمان را از او می ترساند.» (بحارالأنوار، مجلسی، ج‏67، ص248)
بنده مؤمن و مخلص، اراده خدا را بر اراده نفس خود یعنی هوای نفس، ترجیح داده و به نظر می رسد که وی با عبادت خالصانه خود، پس از استیلای روح اخلاص بر همه اعمال عبادی و حتی غیر عبادی وی، به مرحله تطبیق یافتن اراده تشریعی الهی و اراده تکوینی می رسد. هر چه فکر می کند در راستای اهداف الهی نسبت نظام آفرینش است؛ تصمیم و اراده عابد مخلص، تبلوری از تصمیم و اراده خداست.
علامه طباطبایی بر این باور است که انسان مؤمن و مخلص مادامى که براى خود در قبال اراده الهى، اراده اى مستقل و مغایر اراده خدا قائل نباشد، هرگز به خود اجازه مخالفت امر و نهى او را نمى‏دهد. (المیزان فى تفسیر القرآن، طباطبایی، ج‏12، ص267)

تصمیم و اراده عابد مخلص، تبلوری از تصمیم و اراده خداست.

اراده الهى به فعل اختیاری بنده تعلق گرفته است، (المیزان فى تفسیر القرآن، طباطبایی، ج‏19، ص48) در عبادات نیز همین گونه است یعنی اراده خدا به این تعلق گرفته است که اگر بنده عبادات را با اختیار خود خالصانه و مستمر انجام دهد، با فضیلت ترین مصلحت آن عبادت به او داده شود.

نتیجه گیری
با توجه به مطالب پیش گفته، می توان نتیجه گرفت، اگر شخصی در برخی از عبادات خود، اخلاص داشته باشد، نمی توان از آن اعمال مخلصانه محدود، انتظار داشت که بتوانند ولایت تکوینی برای او ایجاد کنند؛ زیرا آنچه که از احادیث گفته شده به دست می آید این است که عبادات خالصانه وقتی سبب تحصیل افضل مصلحت یعنی ولایت تکوینی می گردند، که تداوم داشته باشند که در برخی از روایات، چهل روز به عنوان حداقل زمان تداوم نامبرده شده است. بنابراین پیشنهاد می شود برای شروع تحصیل افضل مصالح عبادت، اخلاص در روح اعمال او حضوری دائمی داشته باشد و به تعبیر روایات قرب نوافل، حداقل چهل روز آن عبادت را با اخلاص انجام دهد و به تدریج اخلاص در عبادات را به ملکه تبدیل کند و به خواست خدا، آهسته آهسته، تجلی ولایت تکوینی الهی را در وجود خود و عالم خارج مشاهده نماید.


فهرست منابع
• آیات ولایت در قرآن، مکارم شیرازی، ناصر، چاپ سوم، قم، انتشارات نسل جوان، 1386ش.
• أسرارالصلاة ، ملکی تبریزى، جواد، مترجم: رضا رجبزاده، چاپ چهارم، تهران، انتشارات پیام آزادى ، 1420ق .
• اطیب البیان فی تفسیرالقرآن‏، طیب، عبدالحسین‏، چاپ دوم، تهران، انتشارات اسلام‏، 1378ش.
• امامت پژوهى (بررسى دیدگاه هاى امامیه، معتزله و اشاعره)، جمعى از نویسندگان، چاپ اول، مشهد، دانشگاه علوم اسلامى رضوى، 1381ش.
• بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبارالأئمة الأطهار، مجلسى، محمدباقر بن محمدتقى، چاپ دوم، بیروت، دارإحیاء التراث العربی، 1403ق.
• التحفة السنیة فی شرح النخبة المحسنیة ، جزائرى، عبدالله، چاپ اول، تهران، بی جا، 1395ق.
• تعالیم قرآن، جمعى از نویسندگان، چاپ اول، تهران، نمایندگی ولی فقیه در سپاه، 1383ش.
• تفسیرحکیم‏، انصاریان، حسین‏، چاپ اول، قم، دارالعرفان‏، بیتا.
• تفسیرشاهى ، حسینى جرجانى، امیرابوالفتح، چاپ اول، تهران، انتشارات نوید ، 1404ق .
• تهذیب الاصول‏، سبحانی، جعفر، چاپ اول، قم، مؤسسه امام صادق (علیه السلام)، 1420ق.
• زهرة التفاسیر، ابوزهره، محمد، چاپ اول، بیروت‏، دارالفکر، 1412ق.
• سلسلة المسائل الفقهیة ، سبحانى ، جعفر، چاپ اول، قم، مؤسسه امام صادق (علیه السلام)، 1420ق.
• التعلیقات على الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة ، خوانسارى، جمال الدین محمد، چاپ اول، قم، منشورات المدرسة الرضویة، 1418ق.
• شرح نجاة العباد ، اراکى، ابوطالب، چاپ اول، قم، دفتر انتشارات اسلامى، 1420ق.
• الشفاء - الإلهیات، ابن سینا، چاپ اول، قم، مرعشى نجفى، 1404ق.
• الصحاح - تاج اللغة و صحاح العربیة، جوهرى، اسماعیل بن حماد ، چاپ اول ، بیروت، دارالعلم للملایین ، 1410ق .
• الطراز الأول و الکناز لما علیه من لغة العرب المعول، کبیر مدنى، علیخان بن احمد، چاپ اول، مشهد، مؤسسه آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث، 1384ش.
• المیزان فى تفسیرالقرآن‏، طباطبایى، محمدحسین‏، چاپ دوم، قم، دفتر انتشارات اسلامى، 1417ق.
• عیون الحکم و المواعظ، لیثى، على بن محمد، چاپ اول، قم، دارالحدیث، 1376ش.
• غرر الحکم و درر الکلم، آمدى، عبد الواحد بن محمد، چاپ دوم، قم، دارالکتاب الإسلامی، 1410ق.
• فرهنگ شیعه، پژوهشکده تحقیقات اسلامى، چاپ دوم، قم، زمزم هدایت، 1386ش.
• کتاب الصلاة ، حایری یزدى، عبدالکریم، چاپ اول، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى، 1404ق.
• کنزالعرفان فی فقه القرآن، حلّى، سیورى، مقداد بن عبدالله، مترجم: عبدالرحیم عقیقى بخشایشى، چاپ اول، قم، انتشارات بخشایشی.
• کلمة التقوى ، بصرى بحرانى، زین الدین، چاپ سوم، قم: نشر سیدجواد وداعى ، 1413ق.
• گوهرمراد، فیاض لاهیجى، چاپ اول، تهران، نشر سایه، 1383ش.
• مستمسک العروة الوثقى ، حکیم، سیدمحسن طباطبایى ، چاپ اول، قم، مؤسسة دارالتفسیر ، 1416ق .
• المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی ، فیومى، احمد بن محمد، چاپ اول، قم، منشورات دارالرضی ، 1418ق.
• منتهى العنایة فی شرح الکفایة، فیروزآبادى، محمد، چاپ اول، قم، انتشارات فیروزآبادى، 1418ق.
• نهج البلاغة، رضی، محمد بن حسین، چاپ اول، قم، هجرت، 1414ق.


------------------------------------------------------------------
پی نوشتها:
1 . "الاشتغال الیقینى یستدعى الفراغ الیقینی" بدین معنا که براى برائت از اشتغال ذمه، برائت یقینى آن لازم است.





 
امتیاز دهی
 
 

نسخه قابل چاپ
  • ارسال به دوستان
نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 

مطالب مرتبط

انفاق فی سبیل الله، بایدها، نبایدها و راهکارها
  • 1395/3/13 پنجشنبه انفاق فی سبیل الله، بایدها، نبایدها و راهکارها
    به تناسب اهمیت انفاق در دین مبین اسلام، مسأله اصلی این نوشتار، بایدها و نبایدهای یک انفاق خالصانه و راهکار تربیتی قرآن برای حصول آن است. فرض اصلی مقاله، نیل به انفاق خالصانه از رهگذر تأکید بر معرفت توحیدی و حبّ عبودی است که در کنار ...
خلوص نیت در همه اعمال
  • 1395/2/26 يكشنبه خلوص نیت در همه اعمال
    از منظر تعالیم اسلامی خلوص نیت به منزله حسن فاعلی، نقشی اساسی در هویت عبادی شدن و درنتیجه قبول آنها دارد. دقت در متون دین نشان میدهد که مؤمن میتواند با خالص سازی نیت، امور مباح را نیز به عبادت تبدیل کند، با این ملاحظه که در امور مباح اگر آنها را با خلوص نیت و به قصد جلب رضایت الهی انجام ندهیم عقابی...
امام على(ع):امروز تنها عید کسى است که خداوند روزه‏اش را پذیرفته و شب زنده‏دارى‏اش را سپاس گزارده است . نهج البلاغه حکمت 428