• درباره ما
    معرفی معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی
    معرفی معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی

    رضوان علم ، منظومه ای زیباشناسانه در تماشای انسان اشرف در آینه تمام نمای هستی است برای میل به بینهایت مطلق همراه با کملین و پیوستگان تا حقیقت مسجود بودن را در قوسین خلقت در بازگشت از هبوط به نظاره بنشیند . همراه با رضوان نظاره گر باشیم .

     
    ×
  • تماس با ما
    شما می توانید با پر کردن فرم زیر، ما را از نظرات خود در مسیر بهبود کیفیت این وب سایت مطلع سازید:

    فرم ارتباط با ما
    * نام و نام خانوادگي
    * پست الكترونيك
    * نظر
    کد امنیتی
     
     
    امتیاز دهی
     
     

    ×
راهنما
بازگشت به خانه

درگاه خدمات فرهنگی تبلیغی حرم مطهر امام رضا علیه السلام | رضوان علم


  • فرم ثبت اطلاعات
    * نام و نام خانوادگی * شماره موبایل
    * نام استان * ایمیل
    نام شهرستان نام شهر در خارج از كشور
    تاريخ ثبت
     
    امتیاز دهی
     
     

    ×
  •  
  •  
  •  
  •  

ویژه نامه ها

اوقات شرعی

  اذان صبح
  طلوع خورشید
  اذان ظهر
  غروب خورشید
  اذان مغرب
اوقات به افق :


چیستی وحدت و راهکارهای ایجاد و حفظ وحدت

حجت الاسلام مرزانی، دانشجوی دکتری فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه تربیت مدرس تهران
 
چکیده:
مسلمانان به فرقه ها و مذاهب مختلفی تقسیم می شوند. شکی نیست که اختلاف و تفرقه در بسیاری از موارد عامل شکست و عقب ماندگی است. بنا به دلایل نقلی و عقلی، وحدت اسلامی بهترین راهکار در مواجهه با اختلافات و تمایزات مذاهب مختلف اسلامی است. منظور از وحدت، حل همه مذاهب درون یک مذهب واحد نیست بلکه منظور تلاش برای فهم واقعی دیدگاه ها و نزدیک سازی آنها در صورت امکان و همزیستی مسالمت آمیز و تشکیل صف واحد در برابر دشمنان اسلام است. این امر با اتخاذ روش هایی از سوی علمای مسلمان، دولت های اسلامی و پیروان همه مذاهب اسلامی میسّر خواهد بود.
کلید واژه: وحدت اسلامی، تقریب، تفرقه، مسلمانان، شیعه، سنّی.
 
طرح مسأله
یکی از مسائل مهم در زندگی انسان ها، وجود تنوع و تکثّر در جنبه های مختلف حیات بشری است. زندگی انسان ها در جوامع مختلف از دوران های گذشته تا به امروز با انواع تفرقات و دسته بندی های گوناگون همراه بوده است. در طول تاریخ همواره یکی از عرصه های مهم و تاثیرگذار از این حیث، تنوع ادیان و مذاهب در سرزمین ها و آئین های متفاوت بوده است. هر یک از این ادیان بویژه ادیان الهی در درون خود به مذاهب مختلفی تقسیم می شوند. مسلمانان نیز همانند پیروان همه ادیان الهی در درون خود به فرقه ها و مذاهب مختلفی (و در مشهورترین تقسیم به دو گروه شیعه و سنّی) تقسیم شده اند. اصل وجود اختلاف در زندگی انسان در حوزه های گوناگون و از جمله دین و مذهب به دلیل ساختار وجود انسان و تنوع فهم ها و رویکردهای مختلف در میان انسان ها، امری گریز ناپذیر و حتمی است. از طرف دیگر این امر نباید موجب بی تفاوتی در ارتباط با تلاش برای نزدیک سازی دیدگاه ها و عملکردهای مختلف با یکدیگر و رسیدن به وحدت و اتحاد باشد. این امر به ویژه با بررسی وضعیت مسلمانان در حال حاضر و ضررهای فراوانی که از ناحیه اختلاف و تفرق گرفتار آن شده اند اهمیت بیشتری می یابد. تجربه تاریخی نشان می دهد که وحدت و همدلی همواره موجب تعالی و پیشرفت و از آن سو اختلاف و تفرقه باعث عقب ماندن و پسرفت، شده است. بر این اساس ضمن پذیرش این واقعیت که پیروان دین اسلام به فرقه ها و مذاهب گوناگونی تقسیم شده اند باید به دنبال اتخاذ راهکارهایی بود که در پرتو آن با وحدت مذاهب مختلف اسلامی به سوی تحقق امت واحد اسلامی حرکت کرد. در این مقاله برآنیم که به روش تحقیق کتابخانه ای به این مسأله بپردازیم.
سوالات اصلی ما نیز در این بحث چنین است:
وحدت چیست؟
راهکارهای ایجاد و سپس حفظ وحدت چه می باشد؟
 
در کنار این سوالات اصلی به سوالات فرعی نیز پرداخته می شود سوالاتی از قبیل این که:
آیا وحدت به معنای تبدیل مذاهب مختلف به مذهب واحدی است؟ یا معنای دیگری مدنظر است؟
چه دلایلی وحدت اسلامی را ضروری می سازد؟
آیا وحدت اسلامی یک تاکتیک سیاسی است یا یک راهبرد دینی و اسلامی؟
 
در پاسخ به این سوالات به برخی از مقالات و آثار دیگری که در این زمینه نگارش شده توجه داشته ایم و سعی کرده ایم تا ضمن استفاده از آنها، تحلیل دیگری را در این باره ارائه کنیم.

با پذیرش فرقه ها و مذاهب گوناگون اسلامی باید به دنبال اتخاذ راهکارهایی بود که در پرتو آن با وحدت مذاهب مختلف اسلامی به سوی تحقق امت واحد اسلامی حرکت کرد.
 

1- چیستی وحدت
بی تردید ارائه هرگونه راهکار برای تحقق وحدت در میان مذاهب اسلامی کاملاً به تصور ما از مفهوم وحدت بستگی دارد. در طول تاریخ، یکی از عوامل مهم تفرقه ساز، بی توجهی به معانی واژه ها و کاربرد کلمات بوده است. اگر ما در پی آن هستیم که راه حلی برای رفع اختلافات و رسیدن به وحدت بیابیم، نقطه شروع عبارت است از تبیین و توضیح دقیق مفهوم وحدت. بر این اساس در نخستین گام به تعریف مفهوم وحدت می پردازیم. وحدت در لغت به معنای یگانه شدن، یکتایی، یگانگی، انفراد (لغت نامه دهخدا، دهخدا، ذیل واژه وحدت) و یکی شدن (مجمع البحرین، طریحی، ج 4 ص 476) است. شکی نیست وحدت در جایی محقق می شود که چند چیز وجود داشته باشند که این امور متعدد موجود دارای وجوه اختلاف و اشتراکی باشند. همچنین این وجوه اشتراک و اختلاف نیز خود می توانند اموری نظری یا عملی باشند. بعلاوه بحث ما وحدت بین مذاهب اسلامی است و چنان که می دانیم مذاهب مختلف در درون هر دین الهی در واقع نتیجه ی تفاسیر مختلف انسان های متفاوت (به عنوان اموری زمینی) از دین و پیام آسمانی که فرود آمده از جهان غیب (و لذا به عنوان امری الهی و فرا زمینی و واحد) است می باشد. به عبارت دیگر بدون لحاظ انسان هایی که درک های متفاوتی از واقعیت اطراف خود دارند صحبت از مذاهب مختلف در درون هر دین و در اینجا دین اسلام امری نادرست است. بر این اساس وحدت بین مذاهب اسلامی که بر مبنای تحلیل صورت گرفته می توان آنها را اموری انسانی - الهی نامید که به صورت اشکال زیر متصور خواهد بود:
 
1- منظور از وحدت اسلامی صرفاً به معنای وحدت مذاهب اسلامی در مقابل دشمنان اسلام است و این وحدت فقط در عرصه عمل و در حوزه مسائل غیردینی اتفاق می افتد. یعنی مثلاً در عرصه مسائل سیاسی، اجتماعی یا اقتصادی، مسلمانان در مقابل دشمنان صف واحدی را تشکیل می دهند. پس منشا وحدت در این معنا از وحدت، امری بیرونی (لزوم وحدت در مقابل دشمن واحد) است و لذا وحدت نیز امری قراردادی، اعتباری، تاکتیکی و مصلحتی است بدین معنا که اگر آن عامل و منشا وحدت ساز نباشد دیگر وحدت لزومی نخواهد داشت. این معنای از وحدت را می توان وحدت سیاسی نامید.
 
منظور از وحدت اسلامی صرفاً وحدت سیاسی و اتحاد در برابر دشمنان اسلام نیست.

2- منظور از وحدت اسلامی تلاش برای فهم بهتر دیدگاه های هر مذهب از سوی سایر مذاهب و در صورت امکان رسیدن به دیدگاهی واحد و نیز همزیستی مسالمت آمیز ضمن احترام و به رسمیت شناختن اختلاف فهم ها و تفاسیر مختلف از اسلام و تحمل یکدیگر است. نتیجه این معنای از وحدت تشکیل صف واحد در مقابل دشمنان اسلام نیز خواهد بود. در این معنا، هدف از وحدت برطرف شدن همه اختلاف ها و حل شدن همه مذاهب در درون مذهب واحدی نیست. منشا و عامل این وحدت نیز توصیه خود دین اسلام به وحدت است. بنابراین مبنای وحدت ریشه در آموزه های قرآنی و روایی داشته و امری اعتباری و قراردادی نیست. مقایسه ی این معنا با معنای سابق نشان می دهد که این معنا از وحدت در واقع جامع تر و مبنایی تر بوده و با حصول این وحدت که از آن به «وحدت دینی» یاد می کنیم وحدت سیاسی نیز حاصل می شود.

 

منظور از وحدت اسلامی فهم دیدگاه های واقعی هر مذهب و تلاش برای نزدیک سازی آنها و زندگی مسالمت آمیز مسلمین و اتحاد در برابر دشمنان اسلام است.

 
3- منظور از وحدت اسلامی برطرف شدن همه وجوه اختلاف نظری و عملی و تبدیل شدن همه مذاهب اسلامی به فرقه و مذهبی واحد است. این مذهب واحد خود می تواند یکی از مذاهب موجود و یا تلفیقی از مذاهب مختلف و در نتیجه تحقق مذهب جدید باشد.
سه تفسیر فوق الذکر، مشهورترین تفاسیر از وحدت در بحث وحدت اسلامی می باشد که از ساده ترین و سطحی ترین معنا به آرمانی ترین معنا سیر می کند. حال با مشخص شدن این سه معنا باید منظور خود را از وحدت اسلامی مشخص سازیم. به نظر ما اگرچه وحدت در معنای سوم بسیار ایده آل و آرمانی است اما با توجه به خصوصیات انسان ها و حداقل در عصر غیبت، امری نشدنی و دور از دسترس می باشد. معنای اول از وحدت نیز اگرچه به نوبه خود امری مطلوب بوده اما سطحی و ابتدائی است. بر این اساس به نظر می رسد معقول ترین و بهترین تفسیر از وحدت در شرایط فعلی معنای دوم از وحدت است. رهبر معظم انقلاب که خود از منادیان و پیشروان در بحث وحدت اسلامی است درباره معنای وحدت اسلامی چنین می گوید: «ما در مسأله ی وحدت، جدی هستیم. ما اتّحاد مسلمین را هم معنا کرده ایم. اتّحاد مسلمین، به معنای انصراف مسلمین و فرقه های گوناگون از عقاید خاص کلامی و فقهی خودشان نیست؛ بلکه اتّحاد مسلمین به دو معنای دیگر است که هر دو باید تأمین بشود: اول این که فِرَق گوناگون اسلامی (فِرَق شیعه و سنّی) که هر کدام فِرَق مختلف کلامی و فقهی دارند حقیقتاً در مقابله با دشمنان اسلام، همدلی، همدستی، همکاری و همفکری کنند. دوم این که فِرَق گوناگون مسلمین سعی کنند خودشان را به یکدیگر نزدیک کنند و تفاهم ایجاد نمایند و مذاهب فقهی را با هم مقایسه و منطبق کنند. بسیاری از فتاوای فقها و علما هست که اگر مورد بحث فقهی عالمانه قرار بگیرد، ممکن است با مختصر تغییری، فتاوای دو مذهب به هم نزدیک شود.» (وحدت و همگرائی، برازش، ص 19)

منظور از وحدت اسلامی، تبدیل همه مذاهب به مذهبی واحد نیست.

2- امکان وحدت

پس از تبیین معنای وحدت به مسأله ی امکان وحدت - منظور وحدت به معنای دوم و منتخب - می پردازیم. به نظر ما وحدت به معنایی که تفسیر شد کاملاً ممکن و شدنی است. دلیل این امر نیز آن است که وجوه اشتراک مذاهب اسلامی و مسلمین در مقایسه با وجوه اختلافشان هم بیشتر و هم اساسی تر و مبنایی تر است. یعنی هم به لحاظ کمی و هم کیفی وجوه اشتراک بر وجوه اختلاف چیرگی دارند. این امر به اشتراک منابع اسلام و نیز روش فهم اسلام - یعنی اجتهاد – بر می گردد. همه مسلمین به قرآن و سنت پیامبر (صلی الله و علیه و آله و سلّم) و نیز غالب آنها به عقل به عنوان سه منبع اصلی در فهم آموزه های اسلامی اعتقاد دارند. بعلاوه همچنان که پیروان و علمای یک مذهب خاص - مثلاً مذهب شیعه - علی رغم اختلافاتی که دارند همگی در کنار هم و در صف واحد و در قالب مذهب واحدی شناخته شده و فعالیت می کنند به همین صورت پیروان و علمای مذاهب مختلف اسلامی می توانند در سایه چتر واحد اسلام اجتماع کرده و فعالیت علمی و عملی داشته باشند.
 
3- اهمیت و ضرورت وحدت اسلامی
به نظر می رسد وحدت مذاهب اسلامی به معنای برگزیده نه تنها ممکن و شدنی بلکه لازم و ضروری است. این ضرورت هم مستند به دلایل نقلی - قرآنی و روایی- و هم مستند به دلایل عقلی، تجربی و تاریخی است. در ادامه برخی از مهم ترین دلایل ضرورت بخش وحدت اسلامی را مورد اشاره قرار می دهیم.
 
3- 1- دلیل قرآنی: چنان که گفته شد وحدت اسلامی امری قراردادی و اعتباری نیست که فقط با قرارداد میان پیروان مذاهب اسلامی یا دولت های اسلامی حاصل شود بلکه امری است که مورد توجه قرآن و وظیفه دینی و خواسته ی الهی از همه مسلمین است. در قرآن در چندین آیه شاهد دعوت به وحدت هستیم. از مهم ترین این آیات به موارد زیر می توان اشاره کرد:
 
- وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعاً وَ لاَ تَفَرَّقُوا وَ اذْکُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ إِذْ کُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِکُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَاناً وَ کُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَکُمْ مِنْهَا کَذلِکَ یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمْ آیَاتِهِ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ: و همگی به ریسمان خدا - قرآن و اسلام، و هرگونه وسیله وحدت - چنگ زنید، و پراکنده نشوید و نعمت (بزرگِ) خدا را بر خود به یاد آورید که چگونه دشمن یکدیگر بودید و او میان دل های شما الفت ایجاد کرد، و به برکتِ نعمتِ او برادر شدید و شما بر لبِ حفره ای از آتش بودید، خدا شما را از آن نجات داد. این چنین خداوند آیات خود را برای شما آشکار می سازد؛ شاید پذیرای هدایت شوید. (آل عمران: 103)
 
اعتصام به حبل الله به معنای امکان و بلکه ضرورت وحدت اسلامی است.
 
- وَ أَطِیعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاَ تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِیحُکُمْ وَ اصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ: و (فرمان) خدا و پیامبرش را اطاعت نمایید و نزاع (و کشمکش) نکنید تا سست نشوید و قدرت (و شوکت) شما از میان نرود و صبر و استقامت کنید که خداوند با استقامت کنندگان است. (انفال: 46)
 
- وَ إِنَّ هذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَ أَنَا رَبُّکُمْ فَاتَّقُونِ : و این امّت شما امّت واحدی است و من پروردگار شما هستم پس از مخالفت فرمان من بپرهیزید. (مومنون: 52)

سیره معصومین (علیهم السلام) به ویژه پیامبر اسلام (صل الله علیه و آله و سلم) و امیرالمومنین (علیه السلام) از بهترین مصادیق امکان و ضرورت وحدت اسلامی است.

چنان که مشاهده می شود در آیات فوق بر مسأله وحدت و لزوم پرهیز از تفرقه در جامعه اسلامی تاکید شده است. در آیه اول بر اعتصام به حبل الهی و در ادامه بر اجتناب از تفرقه تصریح شده است. در روایات مختلف مواردی چون کتاب قرآن، اسلام و اهل بیت (علیهم السلام) به عنوان مصادیق «حبل الله» یاد شده است (تفسیر نمونه، مکارم شیرازی و دیگران، ج3، ص29) برخی با امکان تجمیع همه این مصادیق معتقدند که «منظور از ریسمان الهى هر گونه وسیله ارتباط با ذات پاک خداوند است خواه این وسیله اسلام باشد یا قرآن یا پیامبر و اهل بیت او و به عبارت دیگر تمام آنچه گفته شد در مفهوم وسیع ارتباط با خدا که از معنى بِحَبْلِ اللَّهِ استفاده می شود، جمع است» (همان). به هر صورت شکی نیست که قرآن یا اسلام به عنوان مصداق حبل الله امری مشترک میان تمامی فرق اسلامی است و دعوت برای تمسک به این وسیله ارتباطی به معنای دعوت به وحدت میان فرق گوناگونی است که به رغم اختلاف در برخی موارد در اعتقاد به حبل الهی اشتراک نظر دارند. در آیه دوم لازمه تنازع و کشمکش در میان مسلمین را سستی و شکست آنها و در نتیجه از بین رفتن عظمت و شوکت آنها می داند و این مسأله به خوبی دلیل لزوم وحدت در میان امت اسلامی را گوشزد می کند. در آیه آخر نیز امت واحد را با تقوای الهی گره زده است. این بدان معناست که تعبیر از امت اسلامی به امت واحد و حرکت در مسیر آن از شرایط رعایت تقوای الهی است.

3- 2- دلیل روایی: در میان سنت به جا مانده از معصومین (علیهم السلام) - چه سخنان و چه سیره عملی آن بزرگواران - نیز ضرورت وحدت اسلامی به وضوح قابل مشاهده است. از جمله بهترین نمونه ها در این ارتباط، توجه به سنت و سیره پیامبر اسلام حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلّم) و امیرالمومنین علی (علیه السلام) است. سخنان فراوان و تلاش عملی درخشان حضرت علی (علیه السلام) در دوره بیست و پنج ساله ای که از مقام امامت ظاهری و خلافت جامعه اسلامی دور بودند خود از بهترین شواهد لزوم وحدت در میان جامعه اسلامی و میان فرق گوناگون است. امیرالمومنین در یکی از خطبه های نهج البلاغه در ضرورت وحدت چنین می فرماید: «با اکثریت همراه شوید، که دست خدا همراه جماعت است، و از تفرقه بپرهیزید که موجب آفت است. آن که از جمع مسلمانان به یک سو شود بهره ی شیطان است، چنانکه گوسفند چون از گلّه دور ماند نصیب گرگ بیابان است. آگاه باشید، هر که مردم را بدین شعار بخواند او را بکشید هرچند زیر عمامه‏ من باشد» (نهج البلاغة، ترجمه شهیدى، ص 126). دلالت آشکار سیره عملی حضرت علی (علیه السلام) بر حفظ وحدت جامعه اسلامی برخی از اندیشمندان را بر آن داشته که او را بنیان گذار تقریب بین مذاهب اسلامی قلمداد کنند (همبستگی مذاهب اسلامی، بی‏آزار شیرازی، ص 207، به نقل از شماره چهارم سال سوم رسالة الاسلام، ص 434)

 
بررسی تاریخ، گویای مضرات اختلاف و منافع وحدت و در نتیجه ضرورت وحدت است.

3- 3- دلیل عقلی و تاریخی:
تأمّل در تاریخ جوامع انسانی و تحلیل عقلانی آن به ما ثابت می کند که هر اجتماعی که در طول تاریخ به گونه ای انسجام یافته و تحت لوای اندیشه ای واحد عمل کرده موفقیت بیشتری داشته است. این امر نیز از سنن الهی است و تعبیر مشهور «ید الله مع الجماعه» به همین سنت الهی اشاره می کند. تاریخ اسلام شاهد پیروزی های بزرگی همچون فتح سرزمین های پهناور، گسترش جغرافیای اسلام، شکل گیری تمدن اسلامی در سایه اندیشه و رفتارهای همگرایانه و تقریبی و در مقابل شاهد شکست هایی چون زوال تمدن اسلامی و عقب ماندن و انحطاط جوامع اسلامی و جنگ و خونریزی در دوره های دوری از یکدیگر و عدم تحمل همدیگر بوده است. به عبارت دیگر تأمّل در تاریخ اسلام و اصولاً تاریخ تمامی جوامع انسانی به خوبی گویای منافع وحدت و مضرات اختلاف و تفرقه است و به حکم عقل، انسان ها هم به لحاظ وظیفه فردی و به جهت وظیفه جمعی باید در مسیر رسیدن به منافع تلاش کنند و بر این اساس وحدت مذاهب اسلامی و حرکت برای تحقق امت واحد اسلامی به ضرورت عقل اثبات می گردد.
 
4- راهکارهای ایجاد و حفظ وحدت
برای ایجاد و حفظ وحدت به معنای منتخب در صدر مقاله می توان به موارد زیر اشاره کرد:
 
4- 1- لزوم توجه به منافع وحدت و ضررهای اختلاف و تفرقه:
بی تردید مهم ترین عامل در همه انسان ها چه در بعد فردی و چه در بعد اجتماعی نسبت به انجام کاری یا ترک آن، عامل انگیزشی است. هر انسانی اگر از منافع انجام عملی و ضرر ترک آن آگاه باشد قطعاً در پی انجام آن، تمام توان خود را بکار می گیرد. بر این اساس اگر منافع و آثار نیکوی همبستگی و وحدت و مضرات اختلاف و تفرقه در طول تاریخ مورد توجه قرار گیرد (بنگرید به: همبستگی مذاهب اسلامی، بی آزار شیرازی، ص 33-13) نقشی اساسی در ایجاد و حفظ آن خواهد داشت.

 

توجه به منافع وحدت و همدلی و مضرات تفرقه، مهم ترین عامل انگیزشی در ایجاد و حفظ وحدت اسلامی است.

 
4 -2- شناساندن دقیق تر دیدگاه های مذاهب و فرق اسلامی
تلاش برای فهم و شناساندن دقیق تر و بهتر دیدگاه های هر یک از مذاهب و فرق اسلامی از سوی دیگر مذاهب اسلامی که این امر هم می تواند در سطح عالمان جهان اسلام و هم در سطح مردم عادی دنبال گردد. تأسیس نهادهایی چون دارالتقریب در مصر، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، برگزاری کنفرانس وحدت اسلامی در ایران، تاسیس دوره های درسی، مدارس و دانشگاه های مشترک از جمله مصادیق این امر در میان نخبگان و علمای جهان اسلام و نیز تولید و پخش برنامه ها و نیز ایراد سخنرانی ها در ارتباط با شناساندن دیدگاه های واقعی هر یک از مذاهب اسلامی از سوی علما در میان عامه مردم از جمله مصادیق آن در بین توده ی مردم است.
 
4 -3- آگاهی از نقشه ها و توطئه های دشمنان اسلام
آگاهی از نقشه ها و توطئه های دشمنان اسلام علیه اسلام و توجه به این نکته که دشمنان اسلام با اتخاذ سیاست «تفرقه بینداز حکومت کن»، سعی بر دور نگه داشتن جوامع اسلامی از یکدیگر و ضعیف کردن حکومت ها و ملت های مسلمان را دارند تا از این طریق هم بر سرزمین های اسلامی که دارای ثروت های عظیمی هستند تسلط یابند و هم با ضعیف کردن تفکر اسلامی و الهی که مهم ترین تهدید برای ماهیت استکباری و زورگوی این دشمنان است، از ناحیه این قدرت بنیان برافکن آسوده خاطر باشند. مسلمین باید توجه داشته باشند که ماهیت استکبار و کشورهای زورگو در جهان فعلی به گونه ای است که با اصل و اساس اسلام و با هر تفسیر از اسلام چه شیعی و چه سنّی در تضاد است و این تضاد بنیانی خواه یا ناخواه منجر به اتخاذ سیاست هایی علیه کلیت اسلام از سوی این دشمنان می گردد و با توجه به اجتماع این قدرت های زورگو و مستکبر در این زمینه علیه اصل و اساس اسلام بر پیروان مذاهب اسلامی و علمای اسلامی، لازم است تا با آگاهی از این دشمنی ها با حفظ وحدت به گونه ای منسجم در مقابل این گونه تهدیدات عمل نمایند.
آگاهی از توطئه های دشمنان علیه کلیّت اسلام از مهم ترین راهکارها برای ایجاد و حفظ وحدت اسلامی است.

 
4-4- تاسیس سازمان ها و نهادهای اقتصادی و سیاسی

تاسیس سازمان ها و نهادهای اقتصادی و سیاسی واحد در میان کشورهای مسلمان از سوی حکومت های مستقر در کشورهای اسلامی.
 
5- 4- تلاش برای زندگی مسالمت آمیز پیروان فرق و مذاهب اسلامی
تلاش برای زندگی مسالمت آمیز پیروان فرق و مذاهب اسلامی در کنار یکدیگر که برای تحقق چنین هدفی، اجتناب از روحیه تعصب گرائی و خود برتربینی و پرورش روحیه تساهل و تسامح در عمل در میان همه پیروان مذاهب اسلامی ضروری می نماید.
 
6- 4- توجه به اصول مشترک در میان مذاهب اسلامی
لزوم توجه به امور و اصول مشترک در میان مذاهب اسلامی همچون توجه به قرآن، سنت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلّم)، اهل بیت (علیهم السلام) و اموری چون حج و استفاده از ظرفیت آنها در نزدیک سازی مذاهب اسلامی به یکدیگر و پرهیز از برجسته کردن نقاط اختلاف در منظر عمومی.

 

توجه به اصول مشترک و پرهیز از عوامل تفرق و اختلاف برانگیز از مهم ترین روش ها در ایجاد و حفظ وحدت اسلامی است.

7- 4- شناسایی عوامل تفرق و مقابله با آنها
امور تفرقه ساز خود به دو دسته تقسیم می شوند. دسته ای از آنها مثبت و مفید بوده و دسته ای نیز منفی و مضر می باشد. مذاهب مختلف اسلامی در واقع حاصل رویکردهای متفاوت و تفاوت فهم انسان ها - که امری تکوینی و همراه با سرشت انسانی است - در مقام تفسیر متون دینی است و این اختلاف تا زمانی که منجر به نفی یکدیگر و درگیری میان مذاهب و پیروان نشود می تواند مثبت باشد. اما هر گونه عامل تفرقه سازی که مستلزم دوری مسلمانان از هم و تقابل و درگیری آنها با هم شود باید شناسایی و سعی در برطرف کردن آن شود. از مهم ترین مصادیق امور تفرقه ساز منفی، تکفیر و توهین به مقدسات هر یک از مذاهب اسلامی از سوی سایر مذاهب اسلامی است.
 
5- نتیجه گیری
اختلاف میان مذاهب اسلامی همانند فِرَق و مذاهب سایر ادیان امری طبیعی و انکار ناپذیر است و بهترین رویکرد در قبال این اختلافات ایده ی وحدت اسلامی است. منظور از وحدت اسلامی تبدیل همه ی مذاهب اسلامی به مذهب واحدی نیست بلکه منظور تلاش برای فهم بهتر و دقیق تر دیدگاه های هر مذهب از سوی پیروان و علمای سایر مذاهب به منظور نزدیک کردن این دیدگاه ها و رسیدن به دیدگاهی واحد در برخی زمینه ها و نیز تلاش برای همزیستی مسالمت آمیز پیروان همه مذاهب اسلامی در کنار یکدیگر و اتخاذ موضعی واحد در قبال دشمنانی است که اصل و اساس اسلام را هدف گرفته اند و این معنا از وحدت با دلایل تاریخی، عقلی و نقلی کاملاً ضروری و انکارناپذیر است. منافع وحدت و مضرات اختلاف و تفرقه هم هم در متون دینی مورد تأکید اولیاء دین اسلام قرار گرفته و هم بررسی تاریخی و نیز تحلیل عقلانی آن را تأیید می نماید. از این رو بر همه مسلمین و به ویژه علمای اسلام و دولت های اسلامی فرض است تا با اتخاذ روش هایی مناسب و عملیاتی در مسیر وحدت اسلامی و تحقق امت واحده ی اسلامی تلاشی مجدانه و مستمر داشته باشند تا از این رهگذر شاهد مجد و عظمت امت اسلامی و نیز ارائه تصویری درست از دین مبین اسلام برای همه پیروان حق و حقیقت باشیم.
 
منابع
- قرآن کریم
- نهج البلاغه
- لغت نامه دهخدا، علی اکبر دهخدا، زیرنظر محمد معین، جعفر شهیدی، تهران: دانشگاه تهران، موسسه لغت نامه دهخدا، ۱۳۲۵.
- مجمع البحرین، فخرالدین الطریحی، تحقیق احمد الحسینی، بیروت: موسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق.
- نهج البلاغه، ترجمه سید جعفر شهیدی، چاپ چهاردهم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1378.
- وحدت و همگرائی از منظر حضرت آیت الله العظمی سید علی خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی، علی رضا برازش، تهران: امیرکبیر، 1392.
- همبستگی مذاهب اسلامی: بحث های علمی و اصطلاحی بیست تن از پیشوایان تشیع و تسنن، ترجمه عبدالکریم بی آزار شیرازی، تهران، دانشگاه مذاهب اسلامی، 1387.
 
  



 
امتیاز دهی
 
 

نسخه قابل چاپ
  • ارسال به دوستان
نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 
امام على(ع):امروز تنها عید کسى است که خداوند روزه‏اش را پذیرفته و شب زنده‏دارى‏اش را سپاس گزارده است . نهج البلاغه حکمت 428