ارسال به دوستان
 
ارسال به دوستان
  • ارسال به دوستان
  • اضافه كردن به ليست دلخواه مرورگر
  • تعیین صفحه پیش فرض مرورگر
  • چاپ
  • آر.اس.اس
  • آمار بازدید
    تعداد بازدید از سایت: 165327403
    تعداد بازدید این صفحه: 521412
    در امروز: 100142

نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 
×
 
پنجشنبه 23/5/1393

 روزشمار قیام تاریخی مسجد گوهرشاد (2)

واکنش ها به سفر آیت الله میلانی 
رضا توسی*
حرکت تاریخی مردم مشهد در تیرماه سال 1314 شمسی که در تاریخ به قیام گوهرشاد معروف شده است،زوایای پنهان بسیاری دارد. زوایایی که هرچه بیشتر برای شناسایی آنها اقدام کنیم، جایگاه و اهمیت این تلاش مردمی در تاریخ معاصر ایران ملموس تر خواهد شد. یکی از مواردی که کمتر در جریان بازخوانی این قیام بدان پرداخته شده، وقایع رخ داده در فاصله زمانی چند روزه بین سفر آیت اله العظمی سید حسین قمی به تهران و آغاز تحصن 5 روزه مردم مشهد در مسجد گوهرشاد و دلایل اجتماع مردم در این مکان است.

آیت الله درتهران
آیت الله سید حسین قمی پس از رسیدن به تهران در باغ سراج الملک شهرری اقامت کرد. آگاهی مردم وعلما از حضور ایشان در این منطقه عاملی شد تا سیل جمعیت برای ملاقات با ایشان راهی شهرری و اقامتگاه آن مرجع بزرگ وقت شود.این امر باعث نگرانی رژیم و شخص پهلوی اول شد. او که حضور و فعالیت آیت الله قمی در تهران را باعث بیداری توده های مردم می دانست، ابتدا دستور داد تا ماموران نظمیه وقت ضمن محاصره کردن باغ سراج الملک از ملاقات مردم با آیت الله و همچنین خروج نزدیکان وی از باغ جلوگیری کنند. سپس محمود جم، نخست وزیر خود را به خدمت ایشان فرستاد تا درباره علت آمدن آیت الله به تهران مذاکره کند.امری که با واکنش سرد آیت الله العظمی قمی مواجه شد و وی پیغام داد به جز رضاخان با هیچ کس گفت وگو نخواهد کرد.با فرستاده رضاخان بسیار سرد برخورد کرد لذا ترفندهای رژیم جهت بازگرداندن قمی به مشهد ناکام ماند. رضاشاه نیز که در تصمیم خود برای تغییر لباس مردم ایران مصمم بود و خود را آماده در هم شکستن هرگونه مقاومتی کرده بود، دستور داد تا محاصره باغ سراج ملک شدیدتر شده و هرگونه رفت وآمد بدان مممنوع شود.

هماهنگی مردم وعلما
مشهد نیز پس از خروج آیت االه قمی از شهر دوران پر التهابی را سپری می کرد.از یک سو،علمای حامی سفر حاج حسین قمی به تهران جلسات خود را برای هماهنگی در امور در منزل آیت الله العظمی سید یونس اردبیلی ادامه دادند.جلساتی که افرادی چون آیات عظام سیدعبدااله شیرازی، محمد آقازاده، آشتیانی، نهاوندی، حاج آقا بزرگ شاهرودی، حاج سیّد هاشم نجف آبادی، حاج سیّد علی اکبرخوش، حاج شیخ هاشم قزوینی و حاج سیّد علی سیستانی اعضای ثابت آن بودند.درهمین جلسات بود که تصمیم گرفته شد با کمک وعاظ اهل منبر تا زمانی که نتیجه سفر آیت الله قمی مشخص نشده، آتش مخالفت با اقدامات ضد دین رضاخان داغ نگه داشته شود.از دیگر سو بزرگان تجار و اصناف مشهد که اغلب مقلد آیت الله قمی بودند پس از سفر وی به تهران،درصدد بر آمدند تا با انجام اقداماتی کفه ترازو را در جدال رضا شاه و آقا حسین قمی به نفع آیت الله سنگین کنند.آنان در اولین گام تلگرافی خطاب به شاه تنظیم کرده و حمایت خود را از خواسته های مرجع خویش اعلام کردند. در این تلگراف آمده بود:«در این موقع که حضرت حجت الاسلام آقای قمی عازم و قصد دارند ذات شاهانه را به مسایلی که مورد نظر است متوجه دارند استدعای اصغای مطالب ایشان را که زبان حال عموم مسلمین و اهالی خراسان است داریم.»البته همین تلگراف ساده نیز به مزاج پاکروان،استاندار وقت خراسان خوش نیامد و او دستور بازداشت موقت حدود 150 نفر از امضا کنندگان آن را داد.اقدامی که خود باعث رواج نارضایتی شد.

شایعات تحریک آمیز
این بازداشت ها درست همزمان با رسیدن خبر محاصره اقامتگاه آیت الله قمی در شهرری به مشهد صورت گرفت. امری که باعث شد تا اخبار مرتبط با وضعیت آیت الله در تهران بسار اغراق آنمیز در بین مردم گسترش پیدا کند تا حدی که ابتدا مطرح شد که رضاشاه خود، سید حسین قمی را کتک زده و او را کشان کشان به دربار برده و زنجیر برگردنش انداخته و سپس شایعه شد که آیت الله به دستور شاه کشته شده است. گسترش این شایعات و ادامه بازداشت نویسندگان تلگراف به شاه از سوی پاکروان باعث شد تا آتش دورن مردم مشهد علیه حکومت شعله ور شود. بدین ترتیب گروهی از مردم مشهد در اعترزاض به این وضعیت در منزل آیت الله العظمی اردبیلی تجمع کرده وخواستار اظهار نظر ایشان شدند. البته چون مکان اقامت سید یونس گنجایش جمعیت معترض را نداشت، ساعاتی بعد، آنان به حرم مطهر رفته و در آنجا، تجمع اعتراض آمیز خود را ادامه داده و با ارسال تلگراف هایی به تهران، خواستار توجه به نظرات آیت الله قمی و بازگردانیدن او به مشهد شدند. پاکروان جلوی ارسال اغلب این تلگراف ها به تهران را گرفت زیرا بروز این نوع حرکت ها در ادبیات رضاخانی به معنای ناتوانی استاندار بود و باعث می شد تا او گام در راه عزل شدن بگذارد.

تحصّن در مسجد گوهرشاد
عدم ارسال اغلب تلگراف ها به تهران از سوی پاکروان و درنتیجه نرسیدن جوابی برای آنها ،باعث شد تا مردم در اعتراض خود به اقدامات رضا شاهی جسورتر شوند. البته در این بین نباید از اقدامات و سخنان وعاظ بزرگ وقت مشهد همچون شیخ مهدی واعظ، شیخ عباس علی محقق، شیخ علی اکبر مدقق و شیخ محمد قوچانی نیز فراموش کرد. این افراد همانند پلی بین مردم و حلقه مراجع مستقر در منزل آیت الله اردبیلی عمل کرده و به طور مداوم اخبار دو طرف را به هم منتقل کرده و شرایط اعتراض را آنگونه که بزرگان دین می خواستند، هدایت می کردند.در ادامه این اعتراضات و با توجه به اخباررسیده از تهران بود که آیات عظام معترض ابتدا طی اطلاعیه هایی، مردم را نسبت به انحراف رژیم پهلوی از اسلام، روشن نمودند و پس از آنکه زمینه به نحو مطلوبی مساعد گردید، مردم را به اعتصاب و تحصّن در حرم مطهر فرا خواندند.در پی این تصمیم، گروه های مختلف مردم مشهد و روستاهای اطراف راهی حرم مطهر شده و بدین گوه حمایت خود را از مرجعیت اعلام کردند.این وضعیت ادامه اشت تا اینکه شیخ محمد تقی بهلول عصر روز چهارشنبه، ۱۷ تیر۱۳۱۴ وارد مشهد شد.او پس از مراجعه به منزل آیت الله قمی و اطلاع از وضعیت ایشان محاصره ایشان در شهرری اطلاع یافت.او سپس به حرم امام رضا(ع) آمد و به نوعی هدایت وعاظ حاضر در تحصن را برعهده گرفت.حرکتی که باعث شد روند اعتراض مردم تغییرات کلی پیدا کند.

*پژوهشگر تاریخ
منابع :
1_دانشنامه آزاد ویکی پدیا، مدخل آیت الله العظمی حسین قمی طباطبایی.
2_حدیقه الرضویه، محمد حسن ادیب هروی،، مشهد، چاپخانه خراسان،1326.
3_ تاریخ معاصر مشهد،ج اول، دکتر یوسف متولی حقیقی، 1392، مرکز پژوهش های شورای اسلامی شهرمشهد.
4_ واقعه مشهد، جعفر درانی (بهار و تابستان 1382)، فصل نامه یاد، شماره های70-67، سال 18.
5_ قیام گوهرشاد، سینا واحد، تهران، وزارت ارشاد.
6_ خاطرات سیاسی بهلول، ترجمۀ علی اصغر کیمیایی ، قم،مؤسسه صاحب الزمان، ۱۳۸۰.
7_ تغییر لباس و کشف حجاب به روایت اسناد، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، چاپ اول،۱۳۷۸.
8_چهره پر فروغ از مشعلداران اسلام و فقاهت و انقلاب، تهیه و تنظیم دفتر مدرسه علمیه امام امیر المومنین(ع)، چاپ اول، ۱۳۶۴.
 
 
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
بيشتر
ارتباط با ما
نشانی: مشهد مقدس، حرم مطهر امام رضا علیه السلام، صحن جامع رضوی، ایوان غربی
تلفن: 32212008-051
فکس: 32003552-051
صندوق پستی: 91735/517
ایمیل: razavi@aqr.ir 
 
 
 
گسترش معنویت در دنیای مدرن و استشمام شمیم خوش تفکر الهی در قرن ما بی تردید مدیون انقلاب اسلامی در ایران عزیز به رهبری بنیانگذار کبیر انقلاب حضرت امام خمینی (ره) است .
 بی شک درسالهای بعد از پیروزی انقلاب اسلامی تبلیغ معارف اهل بیت در حرم مطهررضوی رشدی شگرف داشته است . لذا توجه به گسترش فرهنگ انقلاب اسلامی و اندیشه های حضرت امام و مقام معظم رهبری یکی از بخش های مهم پورتال معاونت تبلیغات را تشکیل می دهد .
در این سایت ریشه های انقلاب اسلامی مردم ایران ؛ بیداری ا سلامی؛ نقش انقلاب در گسترش معارف اهل بیت و سایر موضوعات از این دست مورد توجه و دقت خواهد بود.
 
×
 
×