خدمات

سایت فرهنـگی تبلیـغی حـرم مطهـر رضـوی

ارسال به دوستان
 
ارسال به دوستان
  • ارسال به دوستان
  • اضافه كردن به ليست دلخواه مرورگر
  • تعیین صفحه پیش فرض مرورگر
  • چاپ
  • آر.اس.اس
  • آمار بازدید
    تعداد بازدید از سایت: 148461525
    تعداد بازدید این صفحه: 638227
    در امروز: 106896

نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 
×
شنبه 9/11/1395
 

  حکایت عکس در این قطعه از بهشت

عکس ها از اسناد تاریخی مهم هستند؛ عکاسی در ایران از عهد قاجار در ایران رواج یافت. در اسناد تصویری آستان قدس عکس هایی از دوره قاجار و پس از آن موجود است. جمع آوری اسناد تصویری ارزشمند در موضوعات مختلف در اداره اسناد، باعث شکل گیری یکی از غنی ترین مراکز آرشیوی اسناد تصویری در جوار  بارگاه امام رضا (ع) شد.  
نسیمی می وزرد ابرها پراکنده می شوند و آفتاب مهر بازهم در آسمان حرم با شکوه هرچه تمام تر طلوع می کند روزی نو از راه رسیده که می تواند فصل آغازی دیگر باشد ولی در ماورای تمام این آغازها حکایت هایی از گذشته وجود دارد که هرگز گرد فراموشی بر آنها نخواهد نشست. یک عکس نیز می تواند حکایت های زیادی را بازگو کند هر عکس، ثبت یک خاطره است؛ ثبت یک لحظه که هرگز تکرار نخواهد شد؛ حکایتی است از قلب تاریخ که آرام و آهسته در طول زمان ره پیموده تا به اینجا رسیده است؛ قصه ها در دل خود دارد که درباره اش می توان داستان ها نوشت. هر عکس می تواند یک سند باشد؛ سند هویت یک ملت؛ سندی که هر چه از قدمتش می گذرد ارزشمندتر می شود و با گذشت زمان حس تازگی و جذابیت خود را از دست نمی دهد.
عکس ها یا اسناد تصویری از نظر قدمت سابقه ای به عمر بشر دارند؛ شاهد این ادعا تصاویر و نقاشی انسان های اولیه در درون غارهاست که این امر به روشنی خود گویای قدمت زیاد اسناد تصویری نسبت به اسناد مکتوب است.
 
گذری کوتاه بر تاریخچه عکاسی در دوره قاجاریه
 

عکس شماره 1: صحن عتیق و سقاخانه سال 1271 عکاس عبدالله قاجار
 
فن عکاسی پس از رواج در اروپا در فاصله زمانی اندکی به ایران نیز پا نهاد و مورد استقبال قرار گرفت؛ سابقه ورود صنعت عکاسی به ایران به نیمه دوم قرن سیزدهم هجری، عهد محمد شاه قاجار باز می گردد. نخستین عکس ها در اواخر دوره حکومت محمد شاه قاجار توسط ژول ریشار گرفته شد در زمان ناصرالدین شاه، عکاسی بسیار مورد توجه شاه جوان قرار گرفت ناصرالدین شاه دومین کسی بود که پس از ملک قاسم میرزا(1222-1277ق) -بیست و ششمین پسر فتحعلی شاه- به فراگیری این فن مشتاق شد؛ به طوری که به عکاسی از دربار و حرمسرا پرداخت و سمت عکاس باشی را در دربار به کار برد.
گردشگران نخستین کسانی بودند که به عکاسی در حرم مطهر پرداختند. در نسخه اصلی سفرنامه خانیکوف (سال 1274ق) نقاشی هایی از مشهد و حرم مطهر رضوی موجود است که آ.دوبار (A.Debar) نقاش فرانسوی از روی آلبوم خانیکوف کشیده است؛ همچنین یک افسر ایتالیایی به نام آنتونیو جیانوزی در سال 1276ه.ق(1329 ه.ش) از صحن کهنه (صحن انقلاب)، بقعه مطهر، مسجدشاه و مقبره های قدیمی مشهد عکس هایی گرفته که در آلبوم 304 کاخ موزه گلستان محفوظ است و در شمار قدیمی ترین عکس های مشهد محسوب می شوند؛ پس از وی سرهنگ لوئیچی افسر ایتالیایی نیز عکس های دیگری از حرم گرفته است. اینکه چگونه جهانگران برای گرفتن عکس به داخل حرم راه می یافتند به درستی معلوم نیست زیرا خارجیان غیرمسلمان اجازه ورود به حرم و عکس گرفتن از بقعه مطهر
را نداشتند.


عکس شماره 2 : قبرستان عیدگاه (قتلگاه)سال 1271 ه.ش عکاس عبدالله قاجار
 
 

 
عکس شماره 3: دورنمای ایوان طلا(ایوان نادری) 1،
 
عکاسی در ایران از دوره قاجار آغاز شد؛ آقارضاخان اقبال السلطنه (1259-1307ه.ق) معروف به آقارضاعکاس باشی از نخستین عکاسان دوره قاجار بود که پس از آموختن این فن در خارج از کشور به ایران بازگشت و در سفر اول ناصرالدین شاه به خراسان از مناظر و ابنیه و بقاع متبرکه حرم مطهر و رجال مشهد عکس گرفت از دیگر عکاسان دوره قاجار عبدالله میرزای قاجار بود؛ نام او در ذیل بسیاری از عکس های زمان قاجار با نام عبدالله قاجار به چشم می خورد وی دومین عکاس مشهور و پرکار ایرانی است که از طرف ناصرالدین شاه مأمور سفر به شهرهای مختلف ایران و تهیه عکس از آن ها شد. فن عکاسی به تدریج در ایران گسترش یافت تا اینکه در سال های 1319، 1320 و 1324ه.ق به مشهد پا نهاد و در این سال ها بود که در مشهد عکاسخانه دایر شد. 
با ورود عکاسی به مشهد آستان قدس نیز به منظور ثبت وقایع در برگزاری مراسم مذهبی و بازدیدهای رسمی از هنر عکاسی بهره مند گردید و با رعایت ملاحظاتی عکاسانی را در تشکیلات خود به کار گماشت؛ به طوری که در اسناد آستان قدس رضوی از دوره قاجار به نام های میرزا رضا در سال 1321 ق و میرآقا که در اسناد به نام های آقامحمدآقا و میرآقا آمده در سال های 1326-1330ه.ق به عنوان عکاس باشی اشاره شده که از آستان قدس رضوی مواجب دریافت کرده اند؛ به عبدالله قاجار نیز بابت عکسی که از مراسم عاشورای سال 1309ه.ق در صحن کهنه (انقلاب) گرفته در سال 1308ه.ق وجهی پرداخت شده است.
 
عکس نوشت
عکس نوشت ها یادداشت هایی بودند که توسط عکاس یا فرد دیگری بر رو یا پشت عکس نوشته می شد؛ البته ناصرالدین شاه را می توان در این امر پیشگام دانست وی یادداشت هایی را در ذیل عکس ها می نوشت؛
 
 
عکس شماره 4:صحن آزادی دوره پهلوی
 
در این یادداشت ها تاریخ عکسبرداری نام اشخاص و موضوعات و حتی افرادی را که در عکس در قید حیات بودند مشخص می کرد که این امر باعث دست یابی به اطلاعات مفیدی راجع به رجال و شخصیت ها می گردد. عبدالله قاجار نیز که یکی از عکاسان دوره قاجار است به این امر مبادرت ورزید؛ یادداشت های وی بر روی عکس ها اطلاعات مفیدی در مورد آن عکس ها و در واقع نوعی گزارش تاریخی و جغرافیایی و مردم شناسی است.
با استفاده از عکس نوشت ها به طور کلی می توان به موارد زیر دست یافت:
کمک به آرشیویست ها و پژوهشگران در شناسایی عکس
اطلاعات اضافی و حاشیه ای
 اطلاعات مردم شناختی
اطلاعات نظامی
اطلاعات جغرافیایی
شناسایی بیشتراماکن مذهبی
آشنایی با تاریخ عکاسی
اطلاعات ادبی
در برخی از عکس های گرفته شده از حرم امام رضا علیه السلام عکس نوشت هایی به چشم می خورد که دارای اطلاعات بسیار خوبی از ابنیه و اشیای داخل حرم هستند.
 
اسناد تصویری آستان قدس رضوی در دوره پهلوی
 

عکس شماره 5: نمایی از داخل گلدسته به سمت خیابان امام رضا(ع) 3
 
 

عکس شماره 6: نمای داخلی صحن نو(آزادی) با سنگ فرش قدیمی و نقاره خانه، تاریخ عکس1335 ه.ش، عکاس :سیاح
 
 

عکس شماره 7: نمائی از صحن جدید(آزادی) و سقاخانه 2
اسناد تصویری عکس های قدیمی به جا مانده از گذشته هستند که از جمله اسناد مهم در تحقیقات تاریخی به شمار می روند. در دوره پهلوی اول علاوه بر اماکن حرم مطهر، عکس برداری از اشیا و نفایس موزه نیز مورد توجه قرار گرفت اما عکاسی به موازات رشد علوم و فنون عکاسی در جهان رشد نکرد؛ عمده فعالیت های عکاسی به صورت قراردادی با عکاسان و به صورت نسبتا محدود و با موضوعات خاص صورت می گرفت. (سازمان مدیریت اسناد و مطبوعات، سند 4/26913)
از عکاسان برجسته ای که در این دوره بیشتر فعالیت عکاسی شان با آستان قدس در ارتباط بوده می توان از آیریا و سیاح نام برد؛ حاصل کار عکاسان این دوره، حدود دوهزار قطعه از عکس های نفیس موجود در مخزن اسناد است که از مراسم و تشریفات آستان قدس و ساخت و سازهای صورت گرفته در اطراف حرم مطهر گرفته شده است.
 
تاریخچه عکس و عکاسی در آستان قدس رضوی بعد از انقلاب اسلامی
 

عکس شماره 8: زمستان سال 1379، صحن آزادی، عکاس: حسن توکلی
 
با تأسیس اداره اسناد کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی در مهرماه 1376 اسناد تصویری آستان قدس رضوی  که قبلا به صورت پراکنده در تالار آرشیو مطبوعات کتابخانه مرکزی آستان قدس نگهداری می شد به صورت منسجم تری طبقه بندی گردید؛ اداره اسناد در سال 1382 به مدیریت امور اسناد و مطبوعات تغییر نام یافت. این مرکز علاوه بر اسناد نوشتاری به جمع آوری، ثبت، نمایه سازی و اطلاع رسانی اسناد تصویری نیز پرداخت که حاصل این تلاش تا کنون جمع آوری یکصدهزار قطعه و فایل دیجیتالی، عکس، نگاتیو، کنتاکت و اسلاید در موضوعات مختلف از دوره قاجار تا کنون است.
 
وضعیت کنونی اسناد تصویری آستان قدس رضوی
جمع آوری اسناد تصویری ارزشمند در موضوعات مختلف در اداره اسناد، باعث شکل گیری یکی از غنی ترین مراکز آرشیوی اسناد تصویری مرتبط با شهر مشهد و اماکن متبرکه رضوی و خراسان بزرگ و موضوعات متفرقه در جوار بارگاه امام رضا (ع) شد. این روند با رویکرد مناسب دست اندرکاران امورفرهنگی آستان قدس حاصل شده است و در نوع خود و با امکانات موجود در آستان قدس رضوی، اقدامی بسیار ارزنده و ارزشمند به شمار می رود.
 
 
 
 
 
نویسنده:فدوی
 
 منابع:
پژوهشنامه مطالعات اسنادی و آرشیوی؛ عکس نوشت ها و ارزش های اطلاعاتی آن؛ الهه محبوب، مهدی حسامی
فصلنامه آستان هنر؛ شماره 14 و 15، عکاسی در آستان قدس رضوی؛ اصغر ارشاد سرابی
فصلنامه آستان هنر؛ پیش شماره 9؛ اسناد تصویری آستان قدس رضوی از دوره قاجار تا به امروز؛ مهدی حسامی
منابع عکس:
عکس های شماره 1،2،3،4،6،7،8؛ مرکز اسناد آستان قدس رضوی؛ بخش اطلاع رسانی
عکس شماره 5؛ اهدایی جناب آقای بهزاد چوپانکاره
 
پی نوشت:
1صحن عتیق(انقلاب فعلی)، سقاخانه حرم امام رضاو ضلع جنوبی شهر مشهد؛ تاریخ عکس:اواخر دوره قاجار – 1283 ه.ق ؛عکاس: آقارضا عکاس باشی
2سابقا تا اوایل دوره پهلوی در صحن آزادی همانند صحن انقلاب سقاخانه وجود داشت که برداشته شد؛ عکس: عبدالله قاجار ؛ تاریخ عکس: 1271ه.ش
3صحن عتیق (انقلاب)، سال1355 ه.ش، دوره پهلوی دوم ؛ اهدا کننده: بهزاد چوپانکاره
 
 
 
  
کلید واژه ها:
اسناد آستان قدس رضوی , صحن کهنه , صحن انقلاب , اداره کل روابط عمومی آستان قدس رضوی , تاریخچه عکاسی در دور , کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی  
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
مراسم جاروکشی در حرم امام رضا علیه السلام
  • 1395/12/23 دوشنبه مراسم جاروکشی در حرم امام رضا علیه السلام
    در حرم امام رضا علیه السلام جاروکشی از جمله مشاغل قدیمی محسوب می شود. جاروکشی روضه منوره و رواق ها، هر روز صبح پس از برگزاری مراسم تحویل کشیک، صورت می گیرد. تنظیف و تطهیر صحن ها نیز از سال 1383 ه.ش به بخش خصوصی واگذار شده است و جاروکشی دربانان به صورت نمادین و در طی مراسم جارو کشی برگزار می شود.
    حرم شناسی
اسماء الحُسنی منقول از حضرت رضا (علیه السلام)
  • 1395/9/22 دوشنبه اسماء الحُسنی منقول از حضرت رضا (علیه السلام)
    یکی از نفیس ترین آثاری که در کتابخانه آستان قدس رضوی، نسخه ای است به نام «اسماء الحسنی» که توسط عبدالجبار اصفهانی به رشته کتابت کشیده شده و مضمون آن حاوی مطالب مبارکی است از زبان امام علی بن موسی الرضا (علیه آلاف التحیه و الثناء) در باب خواص اسماء الله است.در گنجینه کتب و نفایس خطی کاخ گلستان نیز نسخه ای است خطی، به نام «صد کلمه قصار از حضرت امیر علیه السلام» توسط عبدالجبار اصفهانی با قلم نستعلیق دودانگ و قطع رقعی، بر روی کاغذ بخارایی زرافشان کتابت شده است
رساله ذهبیه؛ کتابی به تألیف حضرت رضا(ع) و تحریر با آب طلا
  • 1395/9/18 پنجشنبه رساله ذهبیه؛ کتابی به تألیف حضرت رضا(ع) و تحریر با آب طلا
    رساله ذهبیه در علم طب و بهداشت همگانی است.حضرت امام رضا(ع) ، ضمن تشریح ساختار فیزیکی بدن، به بیان چگونگی و زمانِ خوردن و آشامیدن در فصل های مختلف پرداخته است. چون این کتاب، توجه مأمون و دانشمندان عصر را جلب نمود، مأمون دستور داد آن را با آب طلا بنویسند و به همین مناسبت به رساله ذهبیه شناخته شد. ، نسخه های بسیار ارزشمندی از رساله ذهبیه در گنجینه مخطوطات آستان قدس رضوی وجود دارد
شرح حال و اقدامات حاج میرزا موسی خان فراهانی
پیشینه تاریخی مدرسه میرزا جعفر
  • 1395/6/8 دوشنبه پیشینه تاریخی مدرسه میرزا جعفر
    «مدرسه میرزا جعفر» در سال 1059 قمری توسط دو برادر به نام های «میرزا محمد طاهر مشهور به وزیر خان» و «میرزا محمدجعفر» مشهور به سروقد، ساخته شد. از نظر موقعیت مکانی، در قسمت شمالی صحن انقلاب (عتیق) واقع گردیده؛ این مدرسه در سال 1358 ش توسط آستان قدس رضوی تخریب و دوباره با همان طرح اولیه ساخته شد. هم اکنون نیز بخشی از دانشگاه علوم اسلامی رضوی است.
نظرات
ارتباط با ما
نشانی:مشهد مقدس حرم مطهر امام رضا علیه السلام صحن جامع رضوی ایوان غربی
تلفن:32214421
فکس:32212008
ایمیل:Razavi.aqr.ir
 
 
  • صفحه اصلی
  • درباره ما
  • سایت های مرتبط